Ўзингизга ишончни пасайтирувчи 8 ибора: уларни нимага алмаштириш керак?

Инсон бошқалар билан қандай гаплашиши унинг обрўсига таъсир қилади. Аммо яна бир муҳим жиҳат бор: биз ҳар куни ишлатадиган сўзлар ўзимиз ҳақимизда қандай фикрлашимизга ҳам таъсир қилиши мумкин.

«Мен шунчаки...», «Эплай олмайман», «Мен шунақаман» каби иборалар баъзан оддий гапдек эшитилади. Лекин улар доимий одатга айланса, инсон ўз фикрини кичрайтириб кўрсатиши, ютуқларини қадрсизлантириши ёки ўзгариш имкониятини олдиндан ёпиб қўйиши мумкин.

Гап ҳар бир сўзни қаттиқ назорат қилишда эмас. Мақсад — ўзингиз билан гаплашиш услубини онглироқ қилиш.

1. «Мен шунчаки...» — фикрингизни бошиданоқ кичрайтирманг

• «Мен шунчаки сўрамоқчи эдим...»

• «Мен шунчаки бир фикр айтсам...»

• «Мен шунчаки аниқлаштириб олмоқчиман...»

Бу ерда «шунчаки» сўзи ҳар доим нотўғри эмас. Аммо инсон уни ўз фикри учун гўё олдиндан узр сўраётгандек ишлатса, нутқнинг ишончлилиги пасайиши мумкин.

Унинг ўрнига тўғридан-тўғри гапириш кифоя:

«Мен аниқлаштириб олмоқчиман».

Ёки:«Менда бир таклиф бор».

Қисқа, аниқ ва ортиқча оқланишсиз.

2. «Эҳтимол», «балки» — ҳар доим ишончсизлик белгиси эмас

Бу ерда муҳим фарқ бор.

«Эҳтимол» ва «балки» сўзлари ўз-ўзидан зарарли эмас. Ноаниқ вазиятда уларни ишлатиш аксинча, фикрнинг холислигини кўрсатади.

Муаммо инсон ўз фикрини яхши билса ҳам:

• «Балки мен нотўғридирман...»

• «Ишончим комил эмас, лекин...»

• «Эҳтимол аҳмоқона фикрдир...»

деб ҳар сафар ўзини олдиндан қадрсизлантиришида.

Бундай вазиятда:

• «Менинг фикримча...»

• «Тажрибамдан келиб чиқиб...»

• «Мен бу вазиятни шундай кўряпман...»

деган жумлалар анча барқарор эшитилади.

3. Ҳар бир гап учун «кечирасиз» деманг

Кечирим сўраш керак бўлган пайтда, албатта, кечирим сўраш керак.

• Хато қилдингизми?

• Кимнидир ранжитдингизми?

• Ваъдани буздингизми?

«Кечирасиз» — айнан керакли сўз.

Лекин инсон ўзининг мавжудлиги учун ҳам узр сўрай бошласа, вазият бошқача:

• «Кечирасиз, бир саволим бор эди...»

• «Кечирасиз, вақтингизни олдим...»

• «Кечирасиз, мен ҳам фикр билдирсам...»

Айрим ҳолатларда буни:

• «Вақт ажратганингиз учун раҳмат».

• «Кутганингиз учун ташаккур».

• «Бир масалани аниқлаштирмоқчиман».

деб ифодалаш мумкин.

Бу ҳам мулойим, ҳам ўзингизни камситмайди.

4. «Мен етарли эмасман» — баҳодан ривожланишга ўтинг

• «Мен етарлича ақлли эмасман».

• «Мен бунга муносиб эмасман».

• «Мендан яхшироқлар кўп».

Бу ибораларда инсон муайян кўникмасини эмас, бутун шахсиятини баҳолайди.

Анча конструктив ёндашув:

• «Мен буни ҳали яхши билмайман».

• «Мен ўрганиш жараёнидаман».

• «Бу йўналишда тажрибамни оширишим керак».

• «Мен қобилиятсизман» деган фикр эшикни ёпади.

• «Мен ҳали ўрганяпман» эса эшикни очиқ қолдиради.

5. «Омадим келди» деб ютуғингизни арзонлаштирманг

Омад муваффақиятда ҳақиқатан ҳам роль ўйнаши мумкин.

Керакли инсон билан керакли пайтда танишиш, бозорда қулай вазият пайдо бўлиши ёки кутилмаган имконият чиқиши — буларни инкор қилиш шарт эмас.

Аммо ҳар бир ютуқдан кейин:

«Мен ҳеч нарса қилмадим, омадим келди»,

деб айтавериш инсоннинг ўз меҳнатини кўрмаслигига олиб келиши мумкин.

Тўғрироқ қараш:

«Омад ҳам бўлди, лекин мен бу имкониятдан фойдаландим».

Ёки: «Бу натижа учун кўп меҳнат қилдим».

Муваффақиятни тан олиш мақтанчоқлик эмас.

6. «Ҳаммасига мен айбдорман» — айб билан масъулиятни адаштирманг

Ҳар бир муаммони ўз бўйнига олиш масъулиятлилик эмас.

• Муносабат бузилдими?

• Лойиҳа ишламадими?

• Кимдир хафа бўлдими?

Ҳар доим битта инсон 100 фоиз айбдор бўлавермайди.

«Ҳаммасига мен айбдорман» ўрнига:

«Бу вазиятда менинг масъулиятим қайси қисми?»

деб сўраш анча фойдали.

Шунда инсон ўз хатосини тан олади, аммо бошқаларнинг масъулиятини ҳам ўз зиммасига юклаб олмайди.

7. «Эплай олмайман» — ҳукм эмас, муаммони аниқ айтинг

«Мен буни эплай олмайман» деган жумлада эшик ёпиқ.

Аммо реал вазият кўпинча бошқача:

вақт етишмаяпти, билим кам, тажриба йўқ ёки ёрдам керак.

Шунда фикрни аниқлаштириш мумкин:

• «Менга буни ўрганиш учун вақт керак».

• «Бу соҳада ёрдам сўрашим керак».

• «Ҳозирча билмайман, лекин йўлини топаман».

Бу сунъий позитивлик эмас. Муаммони «менинг қобилиятим йўқ»дан «менга нима етишмаяпти?» деган саволга айлантиришдир.

8. «Мен шунақаман» — характерни қамоқхонага айлантирманг

• «Мен одамови, шунақаман».

• «Менда интизом йўқ, ўзгармайман».

• «Менинг характерим оғир».

Бундай жумлалар баъзан инсонга ўз хатти-ҳаракатини ўзгартирмаслик учун тайёр баҳона беради.

Характерда барқарор хусусиятлар бўлиши табиий. Аммо инсоннинг кўникмалари, реакциялари ва одатлари вақт ўтиши билан ўзгариши мумкин.

Шунинг учун:

• «Мен ҳозир шундай реакция қилишга одатланганман».

• «Мен бу хусусиятим устида ишлаяпман».

деган ифода анча соғлом.

• «Мен шунақаман» нуқта қўяди.

• «Мен ўрганяпман» эса давомини қолдиради.

Сўзларни ўзгартириш ҳаётни автоматик ўзгартирадими?

Йўқ. Бир нечта иборани алмаштириш инсонни бир кечада ўзига ишонган шахсга айлантирмайди.

Ўз-ўзига баҳо болалик тажрибаси, муносабатлар, муваффақият ва мағлубиятлар, ижтимоий муҳит ҳамда бошқа кўплаб омиллар таъсирида шаклланади.

Лекин нутқ муҳим бир нарсани кўрсатади — инсон ўзини қандай қабул қилаётганини.

Шунинг учун кейинги сафар «Мен эплай олмайман» деган гап оғзингиздан чиқмоқчи бўлса, уни бир сонияга тўхтатиб кўринг.

Балким ҳақиқий жумлангиз:

«Мен ҳали буни қандай қилишни билмайман»

бўлиши керакдир.

Бу икки ибора ўртасидаги фарқ кичикдек кўринади. Аммо биринчиси имкониятни ёпса, иккинчиси кейинги қадам учун жой қолдиради.

Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқлар орқали улашинг.