ABD Yüksek Mahkemesi Trump'ın vatandaşlık kararını iptal etti

ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump'ın ülke topraklarında doğan bazı çocuklara otomatik vatandaşlık verilmesini kısıtlamayı amaçlayan kararının yürürlüğe girmesine izin vermedi.

30 Haziran'da alınan karara göre, doğum yeri temelinde vatandaşlık alma hakkı ABD Anayasası'nın 14. maddesi ile güvence altına alınmıştır. Hakimler kararı altı oy çokluğa karşı üç oy ile kabul etti.

Trump'ın kararı ne öngörüyordu?

Donald Trump, 20 Ocak 2025'te Beyaz Saray'a döndükten sonra vatandaşlık konusundaki kararnameyi imzalamıştı.

Belgeye göre, annesi ABD'de yasa dışı veya geçici statüde olan, babası ise ABD vatandaşı veya daimi ikamet sahibi olmayan çocuklara otomatik olarak Amerikan vatandaşlığı verilmemesi öngörülmüştü.

Yani ebeveynlerinin hiçbiri ABD vatandaşı veya "yeşil kart" sahibi değilse, ülke topraklarında doğan çocuğun vatandaşlığı devlet kurumları tarafından tanınmayabilirdi.

Ancak bu girişim imzalandıktan sonra birçok eyalet, hak savunucuları ve göçmen aileler tarafından mahkemeye taşındı.

Yüksek Mahkeme Anayasa'ya dayandı

Mahkeme üyelerinin çoğunluğu, başkanlık kararının ABD Anayasası'nın 14. maddesine aykırı olduğunu vurguladı.

Bu anayasal norma göre, ABD topraklarında doğan ve ülke yargı yetkisine tabi olan kişiler ABD vatandaşı sayılır. Bu kural 19. yüzyılın sonundan beri yaygın olarak uygulanmaktadır.

Yüksek Mahkeme Başkanı John Roberts, çoğunluk adına kararı yazdı. Mahkeme, 1898 yılındaki Wong Kim Ark davasında şekillenen hukuki yaklaşımı da korudu. Buna göre, diplomat çocukları gibi bazı istisnalar dışında, ABD'de doğan neredeyse tüm çocuklar vatandaşlık hakkına sahiptir.

Karar altı oy çokluğa karşı üç oy ile kabul edildi

Yüksek Mahkeme'nin altı üyesi doğum yeri bazlı vatandaşlık hakkının korunmasını destekledi. Üç hakim ise karara karşı çıktı.

Böylece, Trump yönetiminin vatandaşlığa ilişkin en tartışmalı girişimlerinden biri ciddi bir hukuki yenilgiye uğradı.

Daha önce, 2025 Haziran ayında Yüksek Mahkeme kararname içeriği hakkında nihai bir karar vermemiş, sadece alt mahkemelerin ülke genelinde geçerli yasaklar uygulama yetkisini kısıtlamıştı. 30 Haziran 2026 tarihli karar ise doğrudan vatandaşlık hakkının özüne ilişkindir.

Doğumla gelen vatandaşlık ne anlama gelir?

Doğum temelinde vatandaşlık almak, bir kişinin dünyaya geldiği anda belirli bir devletin vatandaşı haline gelmesi anlamına gelir.

Uluslararası uygulamada vatandaşlığın belirlenmesinde temel olarak iki farklı ilke mevcuttur.

Toprak İlkesi (Jus Soli)

"Toprak ilkesi" prensibinde vatandaşlık, çocuğun nerede doğduğuna göre belirlenir.

ABD'de uygulanan sisteme göre, ülke topraklarında doğan bir çocuk, ebeveynlerinin vatandaşlığına veya göçmenlik statüsüne bakılmaksızın genellikle ABD vatandaşı sayılır.

Diplomatik dokunulmazlığa sahip yabancı devlet temsilcilerinin çocukları gibi bazı istisnai durumlar mevcuttur.

Kan İlkesi (Jus Sanguinis)

"Kan ilkesi" prensibinde ise temel kriter çocuğun doğum yeri değil, ebeveynlerinin vatandaşlığıdır.

Avrupa ve Asya'daki birçok ülkede bu yaklaşım temel rol oynar. Çocuğun ebeveynlerinden biri veya her ikisi belirli bir devlet vatandaşıysa, çocuk yasada belirtilen şekilde vatandaşlık kazanır.

Özbekistan'da da vatandaşlığın belirlenmesinde ebeveynlerin vatandaşlığı önemli kabul edilir. Sadece ülke topraklarında doğmuş olmak, tüm durumlarda otomatik olarak Özbekistan vatandaşlığı vermez.

Trump girişiminin geleceği ne olacak?

Yüksek Mahkeme kararı, başkanlık kararının uygulanma imkanını ortadan kaldırdı. Artık doğum yeri bazlı vatandaşlık sistemini ciddi şekilde değiştirmek için basit bir başkanlık kararnamesi yeterli olmayacaktır.

Bunun için Kongre aracılığıyla yeni bir yasa çıkarılması veya Anayasa'da değişiklik yapılması gibi çok daha karmaşık siyasi ve hukuki süreçler gerekebilir.

Böylece, ABD'de doğan çocuklara otomatik vatandaşlık verilmesi uygulaması şimdilik değişmeden kalacaktır.