«Putin’in yanına tek başıma gittim»: Sadyr Japarov sansasyonel ayrıntıları açıkladı

Orta Asya’nınen büyük ulaşım arteri olması beklenen «Çin—Kırgızistan—Özbekistan» demir yolunun inşasının başlamasının ardındaki diplomatik süreçler ortaya çıktı.

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadyr Japarov gazeteci Ali Tuktakunov’a verdiği kapsamlı röportajda, bu mega projenin hayata geçmesi için Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le şahsen nasıl müzakereler yürüttüğünü ve Pekin’in öne sürdüğü şartları ilk kez açıkça anlattı.

«Gücünüz yeter mi?»: Çin Büyükelçisiyle yaşanan sert görüşme

Sadyr Japarov, 2020’de iktidara gelir gelmez Sovyetler Birliği’nin dağılmasından bu yana kâğıt üzerinde kalan bu projeyi hayata geçirmeye giriştiğini hatırlıyor:

«O dönemdeki Çin Büyükelçisi Du Deven’i yanıma çağırdım. Odada ikimiz kaldığımızda, “Projeyi başlatalım. Teknik ve ekonomik fizibilite çalışmalarını hazırlayıp Özbekistan’la da şartlarda anlaşalım” dedim.

Ancak büyükelçi bana doğrudan, “Bunu başlatabilir misiniz, gücünüz yeter mi?” diye sordu. Kendi bölgemden sorumlu olduğumu söylediğimde şöyle yanıt verdi: “Rusya razı olmazsa bu inşaata başlayamayız. Siz Avrasya bölgesindesiniz ve KGAÖ üyesisiniz”»*.

Moskova’ya özel uçuş ve Putin’in onayı

Çin’in bu tutumunun ardından Japarov derhâl Rusya lideriyle görüşme talep etti:

«Vladimir Putin ertesi gün beni kabul etmeyi kabul etti. Moskova’ya tek başıma uçtum. Tam da bu konuyu 35–40 dakika boyunca yüz yüze ve çok ciddi biçimde görüştük.

Ona, “Ulaşım çıkmazında kaldık. Bu yol bizim için hava ve su kadar gerekli; ancak o zaman özgürce nefes alabiliriz” diye açıkladım. Sonunda Putin’in onayını aldım ve geri dönüp Çinli ortaklara çalışmalara başlamalarını söyledim. Büyük devletlerin birbirlerinin görüşlerini dikkate alması doğal bir durum».

Demir yolu — yeni «Kumtor» ve yıllık 500 milyon dolarlık net gelir

Devlet başkanı, bu mega projenin yalnızca uluslararası transit açısından değil, ülkenin iç ekonomisi bakımından da hayati önem taşıdığını vurguladı:

• Net gelir: Kırgızistan üzerinden yük taşımacılığından devlet bütçesine yılda 400–500 milyon dolar net gelir girecek;

• Kaynaklara alternatif: «Bir gün Kumtor altın madeni tükenecek. Bu demir yolu bizim yeni “Kumtor”umuz olacak. Bu, binlerce yıl hizmet verecek bir proje»;

• İç bağlantı: Ülke iç ulaşım çıkmazından kurtulacak — kuzey (Bişkek) ile güney (Oş, Celalabad) arasındaki mal taşımacılığı önemli ölçüde ucuzlayacak ve hızlanacak.

İnşaat takvimi ve finansman

Japarov’a göre, dış güçlerin etkisindeki bazı gruplar ve blog yazarlarının Çin konusunu yapay biçimde paniğe dönüştürmesi temelsiz; uzmanlar inşaat tamamlandığında ülkelerine dönecek.

Projenin maliyeti yaklaşık 1 milyar dolar olarak tahmin ediliyor:

• Yatırımcılar ve uluslararası finansman kaynakları tam olarak devreye sokulursa inşaat çalışmalarının 2032–2035 yıllarına kadar tamamlanması planlanıyor;

• Ülke yalnızca kendi imkânlarıyla hareket ederse süreç 2037’ye kadar uzayabilir.

Cumhurbaşkanı bunun için yine büyük miktarda finansman gerekeceğini belirterek ihtiyacı yaklaşık 1 milyar dolar civarında tahmin etti. Bu rakamın şimdilik yaklaşık olduğunu da kaydetti.

Üç ülkeyi birbirine bağlayacak projeye yönelik beklentiler büyük

Çin—Kırgızistan—Özbekistan demir yolu, bölgenin ulaşım haritasını değiştirebilecek en büyük altyapı projelerinden biri olarak görülüyor.

Japarov’un sözleri ise projenin arkasında yalnızca ekonomik hesapların değil, büyük jeopolitik anlaşmaların da bulunduğunu gösteriyor.

En dikkat çekici nokta şu: Kırgızistan liderine göre, yıllardır görüşülen projeyi uygulama aşamasına geçirmek için Pekin’le müzakerelerin ardından Moskova’ya giderek Vladimir Putin’le şahsen konuşması gerekti.

Şimdi ise asıl soru şu: İnşaat planlanan tarihlerde tamamlanacak ve Japarov’un söylediği gibi, demir yolu Kırgızistan için gerçekten «yeni Kumtor»a dönüşebilecek mi?

Görüşünüzü yorumlarda paylaşın ve makaleyi Telegram veya diğer sosyal medya platformları üzerinden tanıdıklarınızla paylaşın.