Erondagi qonli namoyishlar va Vashingtonning keskin tahdidlari fonida dunyo yangi urush boshlanishini kutayotgan edi. Biroq, AQSH prezidenti Donald Tramp so‘nggi pallada Tehronga harbiy hujum uyushtirish fikridan qaytdi. «The Washington Post» va «Axios» nashrlari Oq uydagi manbalariga tayanib, Trampni bu qarorga kelishga majbur qilgan pragmatik sabablarni ochiqladi.
Vaziyat qanday o‘zgardi: G‘ayratsiz namoyishlardan qonli to‘qnashuvlargacha
Dastlab AQSH razvedkasi Erondagi chiqishlarni rejim uchun jiddiy xavf deb hisoblamagan edi. Ammo 8-yanvarga kelib vaziyat keskinlashdi:
- Shafqatsizlik: Eron hukumati internetni o‘chirib, namoyishchilarni yoppasiga o‘qqa tuta boshladi.
- Va’da: Tramp 13-yanvar kuni «yordam allaqachon yo‘lda» deya namoyishchilarni hokimiyatni ag‘darishga ochiq chaqirdi.
- Tayyorgarlik: Oq uyda harbiy kemalar va suvosti kemalari orqali strategik obyektlarga zarba berish rejalari Trampning stoliga qo‘yildi.
Hujumni to‘xtatgan uchta asosiy omil
Trampning buyruq berishiga nima to‘sqinlik qildi? Tahlilchilar bir nechta muhim sabablarni ko‘rsatmoqda:
- Maxfiy muzokaralar: Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi AQSHning maxsus vakili Stiv Uitkoff bilan bog‘lanib, namoyishchilarni ommaviy qatl etish rejasi bekor qilinishini va’da qilgan. Bu «yuzni saqlab qolish» uchun Trampga kerakli bahona bo‘ldi.
- Ittifoqchilar xavotiri: Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyahu Isroil hali yangi urushga tayyor emasligini bildirgan bo‘lsa, Saudiya Arabistoni va Qatar mintaqada beqarorlik yuzaga kelishidan qo‘rqib, Vashingtonni to‘xtatib qolgan.
- Harbiy kuch taqchilligi: Pentagonning ta’kidlashicha, AQSHning asosiy dengiz kuchlari ayni damda Venesuelaga bosim o‘tkazish uchun Karib havzasiga yo‘naltirilgan. Eronning qaqshatqich qarshi zarbasini qaytarish uchun Yaqin Sharqda yetarli resurs bo‘lmagan.
Namoyishchilarning umidsizligi va qurbonlar soni
Trampning ortga chekinishi Eron ichidagi muxolifat uchun kutilmagan zarba bo‘ldi. Ko‘plab namoyishchilar o‘zlarini «sotilgan»dek his qilmoqdalar.
- G‘azab: «Tramp eronlik yoshlarning hayotini sotdi», — deydi Turkiya va Kanadaga qochib o‘tgan faollar.
- Talafot: Huquq himoyachilarining eng so‘nggi ma’lumotlariga ko‘ra, to‘qnashuvlarda halok bo‘lganlar soni 5 ming kishiga yetgan bo‘lishi mumkin.
Xulosa: Obro‘ yoki tinchlik?
Tramp uchun asosiy argument — zarba berish rejimning qulashiga kafolat bermasligi bo‘lgan. Harbiy amaliyotning salbiy oqibatlari ehtimoliy foydadan ustun kelgan. Biroq, ekspertlarning fikricha, agar Tramp va’da qilgan yordamini bermasa, u tarixda «odamlarni namoyishga undab, keyin tashlab ketgan rahbar» bo‘lib qolishi mumkin.
Hozirda Oyatulloh Xomanaiy va Tramp o‘rtasidagi «so‘zlar jangi» davom etmoqda. Harbiy variant hamon stol ustida, biroq Vashington hozircha kutish va kuzatish pozitsiyasini tanlagan.
Sizningcha, Trampning harbiy hujumdan voz kechishi to‘g‘ri qarormi yoki bu Eron rejimiga yanada kuchayish imkonini beradimi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
