Foto: UPI Photo/imago images
Dunyo nigohi yana bir bor yadroviy tahdid va global siyosiy o‘yinlar markaziga qadaldi. AQSH va Rossiya yetakchilari o‘rtasidagi telefon muloqoti Yaqin Sharqdagi keskinlikni yumshatishi kutilgan edi, biroq Oq uy Kremlning navbatdagi tashabbusiga «yo‘q» deb javob berdi. Zamin.uz ushbu murakkab diplomatik jarayonning parda ortidagi tafsilotlarini ochiqlaydi.
Joriy yilning 13 mart kuni «Axios» portali tarqatgan ma’lumotlarga ko‘ra, AQSH prezidenti Donald Tramp Rossiya rahbari Vladimir Putinning Eron yadroviy zaxiralari borasidagi taklifini qabul qilmadi. Gap Eronda saqlanayotgan, 60 foizgacha boyitilgan 450 kilogramm uranni Rossiya hududiga olib chiqish haqida bormoqda.
450 kilogramm uran: Nima uchun bu shunchalik xavfli?
Putin va Tramp o‘rtasida 9 mart kuni bo‘lib o‘tgan muloqotda ilgari surilgan bu g‘oya strategik jihatdan o‘ta nozik masala hisoblanadi.
- Bomba uchun qadam: 60 foizli boyitilgan uranni qurol darajasi (90 foiz) ga yetkazish uchun bor-yo‘g‘i bir necha hafta kifoya qiladi.
- Arsenal ko‘lami: Mutaxassislarning fikricha, mavjud 450 kilogramm zaxira kamida 10 ta yadroviy bomba yaratish uchun yetarlidir.
Oq uyning shubhasi va diplomatik izlanishlar
Amerikalik mulozimlarning ta’kidlashicha, Vashington uranning Rossiyaga o‘tishi xavfsizlikni to‘liq kafolatlashiga ishonmayapti. AQSH uchun eng muhim shart — bu moddalarning mutlaqo xavfsiz saqlanishi va ular ustidan nazoratning yo‘qolmasligidir. Shunisi diqqatga sazovorki, Tramp ushbu inqirozni faqat Moskva bilan emas, balki Xitoy rahbari Si Jinping va Yevropa ittifoqchilari bilan ham faol muhokama qilmoqda.
Harbiy yechim stolda turibdimi?
Vaziyat keskinlashgan sari, AQSH va Isroil Eronning yadroviy obyektlarini jismoniy nazoratga olish uchun maxsus kuchlarni yuborish ehtimolini ham ko‘rib chiqmoqda. AQSH harbiy idorasi rahbari Pit Hegsetning so‘zlariga ko‘ra, Vashingtonda «bir qator variantlar» mavjud, biroq ular hamon zaxiralarning ixtiyoriy ravishda topshirilishini afzal ko‘rishadi.
Tarixga nazar: 2015 yildagi mashhur yadroviy kelishuv (JCPOA) doirasida Rossiya Eronning 11 tonna uranini qabul qilib, evaziga xomashyo bergan edi. Ammo 2018-yilda Tramp ushbu shartnomadan chiqib, Tehronni yashirincha qurol yaratishda ayblagan edi.
Eronning pozitsiyasi: Murosasizlikmi yoki taktika?
Tehron o‘z boyliklarini to‘g‘ridan to‘g‘ri AQSHga topshirishni qat’iyan rad etdi. Ular uranni o‘z hududida, Atom energiyasi xalqaro agentligi (AEXA) nazorati ostida suyultirishni taklif qilgan. Biroq bu variant ham, zaxiraning bir qismini Rossiyaga berish taklifi ham Vashingtonni qanoatlantirmadi.
Sizningcha, Putinning taklifi haqiqatdan ham urushga barham berish uchun imkoniyatmidi yoki bu Rossiyaning mintaqadagi ta’sirini oshirishga qaratilgan yurishmi? Trampning qat’iy rad javobi vaziyatni yanada keskinlashtirmaydimi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
