Bitcoin tarmogʻida yangi davr: Covenants texnologiyasi va uning imkoniyatlari

Bitcoin ekotizimida soʻnggi paytlarda "covenants" (shartnomaviy cheklovlar) konsepsiyasi atrofidagi bahslar yana markaziy mavzuga aylandi. Ushbu texnologiya Bitcoin tarmogʻida mablagʻlarni sarflash shartlarini yanada murakkablashtirish va xavfsizlikni yangi bosqichga olib chiqish imkonini beradi. Covenants joriy etilishi ikkinchi darajali tarmoqlar (Layer 2) rivojlanishini tezlashtirishi va foydalanuvchilarga oʻz aktivlarini yanada samarali boshqarish uchun keng yoʻl ochishi kutilmoqda. Bu haqda Cointelegraph.com xabar beradi.

Hozirgi vaqtda Bitcoin operatsiyalari Bitcoin Script deb ataladigan stekka asoslangan dasturlash tili orqali amalga oshiriladi. Ushbu til yordamida joʻnatuvchi mablagʻni qulflash shartlarini belgilaydi, qabul qiluvchi esa ularni sarflash uchun tegishli kalit yoki shartlarni taqdim etishi lozim. Biroq, mavjud tizimda bitta kamchilik bor: mablagʻ bir marta qulfdan chiqarilgandan soʻng, uni istalgan manzilga joʻnatish mumkin. Covenants esa aynan shu jarayonni cheklash, yaʼni tangalar kelajakda qayerga va qanday shartlar asosida sarflanishini oldindan belgilab qoʻyish imkonini beradi.

Texnologik yangilik va hamjamiyatdagi boʻlinish

Covenants gʻoyasi ilk bor 2013-yilda Gregory Maxwell tomonidan taklif etilgan boʻlsa-da, uni amalga oshirish uchun Bitcoin protokoli qoidalarini oʻzgartirish, yaʼni "soft fork" talab etiladi. Bu esa hamjamiyat ichida jiddiy munozaralarga sabab boʻlmoqda. Ayniqsa, Bitcoin Core va Knots kabi turli mijoz dasturlari oʻrtasidagi qarashlar farqi ushbu yangilikning tez orada joriy etilishiga toʻsqinlik qilishi mumkin.

Michael Saylor kabi taniqli soha vakillari Bitcoin protokolini oʻzgarishsiz saqlash (ossification) tarafdori boʻlib chiqmoqdalar. Ularning fikricha, protokoldagi har qanday jiddiy oʻzgarish tizim barqarorligiga tahdid solishi mumkin. Shunga qaramay, covenants tarafdorlari ushbu texnologiya orqali oʻz-oʻzini saqlash (self-custody) imkoniyatini milliardlab yangi foydalanuvchilarga yetkazish mumkinligini taʼkidlamoqdalar.

Asosiy turlar va farqlar

Covenants texnologiyasini tushunish uchun uning ikki asosiy turini farqlash lozim:

• Oddiy (precomputed) covenants: Faqat keyingi tranzaksiya uchun cheklovlar oʻrnatadi. Bu maʼlum bir zanjirli operatsiyalar ketma-ketligini oldindan belgilash imkonini beradi.
• Umumiy (recursive) covenants: Bu yanada murakkab boʻlib, sarflash qoidalarini cheksiz ravishda qayta qoʻllash imkonini beradi. Masalan, mablagʻ bir manzildan ikkinchisiga oʻtganda ham dastlabki cheklovlar oʻz kuchida qoladi.

Umumiy covenants koʻproq moslashuvchanlikni taklif qilsa-da, ular texnik jihatdan ancha murakkab va hamjamiyat tomonidan tanqidiy qabul qilinmoqda. Ularni joriy etish Bitcoin tarmogʻida katta hajmdagi yangilanishlarni talab qiladi. Hozirda OP_CHECKTEMPLATEVERIFY kabi takliflar eng koʻp muhokama qilinayotgan yechimlar qatoriga kiradi.

Kelajakda Bitcoin tarmogʻida komissiya toʻlovlari yana koʻtarilsa yoki tranzaksiyalar hajmi ortsa, covenants boʻyicha bahslar yangi kuch bilan avj olishi tayin. Bu texnologiya Bitcoinʼni nafaqat oddiy toʻlov vositasi, balki murakkab moliyaviy shartnomalar bajariladigan platformaga aylantirishi mumkin.