Neft $100 dan oshdi, gaz esa $1000 ga yetdi: Husiylar port va quvurlarni yopdi...

Global energiya bozori misli ko‘rilmagan geosiyosiy to‘fon og‘ushida qoldi. AQSH qurolli kuchlarining Eron nefti ortilgan beshta yirik tankerga zarba berishi hamda Yaman husiylarining Qizil dengizdagi muhim port va strategik orolni egallab olishi dunyo neft narxlarini yana uch xonali raqamlar sari uloqtirdi. Qora oltinning etalon sanalgan Brent markasi bir hafta ichida shiddat bilan qimmatlashib, barreli uchun naq 104,6 dollarga chiqib ketdi. Saudiya Arabistonining Hurmuz bo‘g‘ozini chetlab o‘tuvchi yagona muhim quroli bo‘lgan «Sharq-G‘arb» neft quvurining hujumlar oqibatida to‘xtatilishi esa Ar-Riyod uchun haqiqiy muammoga aylandi. Okean orti va Yevropada yoqilg‘i bozorlari yonayotgan bir paytda, Yevropa Ittifoqining bosh lokomotivi Germaniya va Niderlandiya qishki zaxiralarni to‘ldira olmay, gaz narxini 1000 dollarga ko‘tarib yubordi. Xo‘sh, yonilg‘i bozorida qanday dahshatli zanjirli reaksiya boshlandi, dizel narxi nega rekordlarni yangilamoqda va qish arafasida dunyoni qanday energetik to‘qnashuvlar kutmoqda?

Neft narxi 104 dollardan sakradi: Husiylar qurshovi va Saudiya quvurining to‘xtashi

Yaqin Sharqdagi keskinlik xomashyo bozorlarida haqiqiy panikani yuzaga keltirdi:

• Brent $95,5 dan $104,6 ga ko‘tarildi: AQSHning Eron tankerlariga qilgan zarbalari va strategik Bab al-Mandeb bo‘g‘ozidagi tahlika oqibatida birgina hafta ichida etalon neft bahosi 9 dollardan ziyodga qimmatlashdi;

• «Sharq-G‘arb» quvuri falajlandi: Reuters sun’iy yo‘ldosh tasvirlarida Saudiya Arabistonining eksportni Hurmuz bo‘g‘ozisiz Qizil dengizga olib chiquvchi asosiy «Sharq-G‘arb» quvurida tutun ko‘ringanini xabar qildi. Keyinroq qirollik ushbu strategik yo‘nalish hujumga uchragani va neft haydash to‘xtatilganini rasman tasdiqladi;

• Moha porti va Perim oroli qo‘ldan ketdi: Qirollikka dengiz qamali e’lon qilgan husiylar Qizil dengizdagi muhim Moha portini egallab, Bab al-Mandebdagi Perim oroliga desant tushirdi — bu esa dunyoning eng muhim neft arteriyasini to‘liq nazoratga olish xavfini tug‘dirmoqda;

• Vaqtinchalik kelishuv umidi: Financial Times nashrining Yaqin Sharq tashqi ishlar vazirlari Hurmuz bo‘g‘ozida kemalar qatnovini tartibga solish bo‘yicha Eron bilan muzokara o‘tkazayotgani haqidagi xabarigina narxlarning bundan-da balandroqqa sakrab ketishini vaqtincha ushlab turibdi.

Dizel narxi cho‘qqiga chiqdi: AQSH va Yevropada yoqilg‘i inqirozi

Neft qimmatlashuvi eng avvalo iste’molchilarning cho‘ntagiga zarba beradigan qayta ishlangan mahsulotlar — ayniqsa dizel yonilg‘isida aks etdi:

• AQSHda litri $1,58 yoki galloniga $6: Amerika tarixidagi navbatdagi antirekord qayd etildi — bir gallon dizel bahosi 6 dollargacha ko‘tarilib, transport tizimiga ulkan bosim yukladi;

• Yevropada surunkali rekordlar: Qadimgi qit’ada dizel narxi bir necha haftadan buyon rekord ko‘rsatkichlarni yangilamoqda;

• Ikki tomonlama zarba: KCM Trade tahlilchisi Tim Uoterer ta’kidlaganidek, Fors ko‘rfazidagi dengiz cheklovlari hamda Rossiya neftni qayta ishlash zavodlaridagi uzilishlar dizel tanqisligini keltirib chiqarmoqda va uning narxini xom neftdan ham shiddatliroq oshirmoqda.

Gaz $1000 bo‘ldi: Germaniya va Niderlandiyaning «soxta» zaxirasi

Yevropada kuz fasli boshlanishi bilan gaz bozoridagi narxlar yana alanga oldi:

• Birjada 1000 dollarlik dovon: Niderlandiyaning TTF xabida bir oylik yetkazib berish shartnomalari narxi psixologik 1000 dollarlik marrani zabt etdi. Hafta oxirida biroz pasaygan bo‘lsa-da, kotirovkalar 880 dollardan 972 dollargacha o‘sdi;

• Germaniya va Niderlandiya xavf ostida: Bryussel umumiy zaxira 80 milliard kubometrdan oshganini bildirayotgan bo‘lsa-da, holat o‘ta xavotirli — Yevropaning bosh iqtisodiy kuchi Germaniya va unga tutash Niderlandiya o‘z omborlariga o‘tgan qishda sarflaganchalik hajmda ham gaz to‘play olmadi;

• Kech kuzgi shoshilinch xaridlar: Sentyabrda omborlarni zudlik bilan to‘ldirishga kirishgan ikki davlat katta hajmda gaz sotib olish orqali birjadagi narxlarning yanada ko‘tarilishiga o‘zlari sababchi bo‘lmoqda;

• Ko‘mir bozori gullamoqda: Gaz qimmatlashuvi fonida ko‘mir ta’minotchilari ham narxni oshirdi — ARA xabida bir tonna ko‘mir narxi 138,4 dollardan 140 dollarga ko‘tarildi.

Dunyo iqtisodiyoti neft va gaz bozorlaridagi yangi va xavfli to‘lqin qarshisida turibdi. Yaqin Sharqdagi harbiy nizolarning kengayishi va Yevropaning energetik ojizligi kuz-qish mavsumida yonilg‘i narxlarining yanada nazoratdan chiqib ketish xavfini orttirmoqda.

Sizningcha, Yaqin Sharqdagi urush o‘choqlarining kengayishi neft narxini yaqin oylarda 120-150 dollargacha olib chiqishi mumkinmi? Yevropa Ittifoqi va AQSH yuzaga kelayotgan bu yonilg‘i inqiroziga bardosh bera oladimi?

O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va global energetika bozoridagi ushbu qaynoq o‘zgarishlar tahlilini barcha tahlil ixlosmandlariga ulashing!