Eron inkor etib bo‘lmas zarba haqida e’lon qildi, Pentagon esa bayonotni rad etmoqda

Yaqin Sharqning eng nozik va strategik nuqtasi sanalgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozida vaziyat global energetika xalokati yoqasiga kelib qoldi. Eron Islom inqilobi muhofizlari korpusi (KSIR) rasmiy bayonot berib, bo‘g‘ozning janubidagi taqiqlangan hududdan o‘tishga uringan yirik «El Gaia» supertankeri dengiz minalariga duch kelib, dahshatli portlash oqibatida yonib ketganini ma’lum qildi. Eron tomoniga ko‘ra, gigant kemadagi yong‘inni o‘chirish urinishlari hech qanday natija bermagan. Biroq AQSH Qurolli Kuchlari Markaziy qo‘mondonligi (CENTCOM) Tehronning ushbu bayonotini keskin rad etib, tanker minaga tushmagani, balki o‘tgan oyda Eron raketasi tekkach safdan chiqqani va dam olish kunlari O‘mon sohillarida dron hujumiga uchrab, shatakka olinganini iddao qilmoqda.

Mojaro avj olishidan oldin dunyo nefti va suyultirilgan gazining (SPG) beshdan bir qismi aynan mana shu yo‘lak orqali tashilgan bo‘lsa, endilikda bo‘g‘ozda kemalar qatnovi deyarli to‘xtab, sanoqli ko‘rsatkichga tushib qoldi. Xo‘sh, Vashington va Tehron o‘rtasidagi axborot urushi ortida qanday haqiqat yotibdi, Eron tranzitni tiklash uchun AQSHga qo‘ygan 7 ta shart nimadan iborat va yonilg‘i narxlari yangi rekordlarni yangilaydimi?

«El Gaia» supertankeri taqdiri: Mina portlashi yoki dron zarbasi?

Bo‘g‘ozdagi favqulodda hodisa yuzasidan tomonlarning qarama-qarshi bayonotlari:

• KSIRning rasmiy xabari: Eron harbiylari «El Gaia» supertankeri bo‘g‘oz janubidagi xavfli taqiqlangan hududdan o‘tishga uringanida dengiz minalariga urilib portlaganini va kemada kuchli yong‘in chiqib, uni o‘chirishning iloji bo‘lmaganini e’lon qildi;

• Pentagonning raddiyasi: AQSH Markaziy qo‘mondonligi bu ma’lumotni soxta deb atab, mazkur sudno o‘tgan oydayoq Eron raketasi zarbasidan shikastlanganini va dam olish kunlari O‘mon yaqinida dron hujumiga uchrab, mintaqaviy ittifoqchilar tomonidan shatakka olib chiqib ketilganini ta’kidladi;

• Axborot to‘qnashuvi: Har ikki tomon o‘z pozitsiyasini himoya qilayotgan bir paytda, bo‘g‘ozdagi dengiz savdo yo‘li butunlay xavf ostida qolmoqda.

Dunyo neftining 20 foizi xavfda: Savdo yo‘li falajlandi

Global iqtisodiyot uchun hayotiy ahamiyatga ega bo‘lgan yo‘lakdagi inqiroz:

• Strategik bo‘g‘ozning boy berilishi: Keskinlik avj olgunga qadar jahon neft ta’minoti va suyultirilgan tabiiy gazning (SPG) qariyb beshdan bir qismi (20 foizi) aynan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tar edi;

• Qatnov sanoqli darajaga tushdi: Harbiy xavf, yuqori sug‘urta narxlari va hujumlar sababli ushbu yo‘nalish bo‘ylab harakatlanuvchi tanker va gaz tashuvchi kemalar soni bir necha birlikkacha qisqarib ketdi;

• Bozordagi sarosima: Neft bozorlarida xomashyo yetkazib berish zanjiri uzilishi xavfi tug‘ilib, yonilg‘i va energiya narxlari keskin ko‘tarilish bo‘sag‘asida turibdi.

Trampning qamali va Eron qo‘ygan 7 ta shart

Vashington va Tehron o‘rtasidagi siyosiy bosim va savdo kurashi:

• Trampning morskoy blokadasi: O‘tgan oy o‘rtalarida AQSH Prezidenti Donald Tramp bo‘g‘oz kema qatnovi uchun ochiq ekanini, biroq Eron Islom Respublikasiga nisbatan dengiz blokadasi joriy etilganini e’lon qilgan edi;

• Tehronning 7 ta talabi: Eron davlat ommaviy axborot vositalarining xabar berishicha, rasmiy Tehron vositachilar orqali Vashingtonga tranzitni qayta tiklash uchun 7 ta qat’iy shart qo‘ygan;

• Barbod bo‘lgan kelishuv: Ikkala tomon iyun oyida tinchlikka yo‘l ochuvchi memorandum imzolagan bo‘lsa-da, oradan uch hafta o‘tib savdo kemalari o‘qqa tutilishi ortidan munosabatlar qayta uzildi va raketa zarbalari almashinuvi boshlandi;

• Iqtisodiy izolyatsiya va Arakchining javobi: Tramp Eronga qarshi qat’iy iqtisodiy izolyatsiya va harbiy kuch ishlatish bilan tahdid qilayotgan bir paytda, Eron Tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi AQSH yetakchisining bayonotlarini Vashingtonning ushbu mojaroda yutqazganini tan olishi deb baholadi.

Ho‘rmuz bo‘g‘ozi atrofida tobora kuchayib borayotgan dengiz urushi va energetik bosim global bozorlar uchun navbatdagi katta inqiroz devorini hosil qilmoqda.

Sizningcha, Donald Tramp Eronga qarshi iqtisodiy blokada orqali Tehronni yon berishga majbur qila oladimi yoki Ho‘rmuz bo‘g‘ozining yopilishi AQSH va G‘arb iqtisodiyoti uchun kuchliroq zarba bo‘ladimi? «El Gaia» supertankeri bilan bog‘liq vaziyatda qaysi tomon haqiqatni aytmoqda? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda yozib qoldiring hamda jahon energetikasi va neft xavfsizligiga daxldor ushbu shov-shuvli maqolani barcha do‘stlaringiz va xalqaro voqealar kuzatuvchilariga ulashing!