Ozodlik haykalidan ham baland qamoqxona: Manhettenda «Jailscraper» qad rostlamoqda...

AQSHning eng gavjum va eng qimmatbaho hududi bo‘lmish Nyu-Yorkning Manhetten markazida jahon penitensiar arxitekturasi tarixida misli ko‘rilmagan megaloyiha boshlandi. Shahar markazida balandligi 100 metrdan oshadigan (335 futdan ziyod bo‘lib, 93 metrlik mashhur Ozodlik haykalidan ham baland) 13 qavatli osmono‘par qamoqxona majmuasi qad rostlamoqda. Jamoatchilik va OAV tomonidan «jail» (qamoqxona) va «skyscraper» (osmono‘par) so‘zlari birlashuvidan hosil bo‘lgan «Jailscraper» («Qamoqxona-osmono‘par») laqabini olgan ushbu majmua 1040 nafargacha mahbusni sig‘dira oladi va rasman dunyodagi eng baland qamoqxonaga aylanadi.

Tashqi ko‘rinishidan odatdagi temir panjarali jazolash muassasasiga emas, balki shishali fasadga ega hashamatli biznes-markazga o‘xshab ketadigan binoning qurilishi shahar budjetiga qariyb 3,9 milliard dollarga tushadi. Loyiha tabiiy muhitdan uzoqlashgan ko‘p qavatli qamoqxona inson ruhiyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, deb hisoblovchi ekspertlar va shovqin-suron hamda hudud nufuzi tushib ketishidan xavotirda bo‘lgan mahalliy aholining keskin noroziligiga qaramay davom ettirilmoqda. Xo‘sh, 3,9 milliard dollarlik bu loyiha nega aynan Manhettenda qurilmoqda, mahbuslarga qanday sharoitlar yaratiladi va osmono‘par qamoqxona qonli o‘tmishga ega «Raykers» oroli o‘rnini bosa oladimi?

«Ozodlik haykalidan-da baland»: «Jailscraper» loyihasining asosiy raqamlari

Nyu-York osmonida paydo bo‘ladigan yangi inshoot tafsilotlari:

• Dunyoning eng baland qamoqxonasi: Bino balandligi 102 metrga yetib, Nyu-Yorkning 93 metrlik timsoli bo‘lgan Ozodlik haykalini ham ortda qoldiradi;

• 1040 nafar mahbus uchun joy: 13 qavatli kompleks bir vaqtning o‘zida 1040 nafargacha tergov ostidagi va mahkum shaxslarni joylashtirishga mo‘ljallangan;

• 3,9 milliard dollarlik megabudjet: Binoni loyihalash, eski «The Tombs» majmuasi o‘rnida bunyod etish va xavfsizlik tizimlari bilan jihozlash qariyb 3,9 milliard dollar mablag‘ni talab etmoqda;

• Sud binosi yonidagi qulaylik: Kompleks bevosita jinoiy sud binosi yonida joylashgani sababli mahbuslarni shahar bo‘ylab konvoyda tashish va transport tirbandliklarida xavf tug‘dirish muammosi to‘liq bartaraf etiladi.

Ofis fasadi, terrasalar va basketbol maydoni: Bino ichida nimalar bo‘ladi?

Qamoqxonaning zamonaviy ko‘rinishi va kutilmagan qulayliklari:

• Biznes-markaz qiyofasi: Binoning tashqi ko‘rinishi panjarali devorlardan xoli bo‘lib, to‘liq zamonaviy shisha pannolar, to‘lqinsimon panellar va yashil eko-hududlar bilan bezatiladi;

• Osmon bor, shahar yo‘q: Derazalar orqali mahbuslar bemalol tabiiy yorug‘lik va ochiq osmonni ko‘rishlari mumkin, biroq maxsus ikki qavatli metall himoya to‘ri ularning pastga — shaharga qarashiga yo‘l qo‘ymaydi;

• Sport va hordiq hududlari: Muassasa ichida bir kishilik kameralardan tashqari, umumiy dam olish hududlari, yopiq terrasalar va hatto sport bilan shug‘ullanish uchun maxsus basketbol maydonchasi tashkil etiladi.

«Raykers» orolidagi jahannamga chek qo‘yishmi yoki xavfli tajriba?

Urbanistlar va mahalliy aholining keskin qarshiligi:

• «Raykers» o‘rniga yangi tizim: Ushbu yangi majmua yillar davomida zo‘ravonlik, shafqatsizliklar va sirli o‘limlar manziliga aylangan mash’um «Raykers» orolidagi qamoqxonani yopish dasturi doirasida qurilmoqda;

• Kriminologlar va ekspertlar e’tirozi: Taniqli arxitektor va kriminolog Andrea Zelixning ta’kidlashicha, qamoqxonalar hech qachon besh qavatdan baland bo‘lmasligi kerak, chunki insonning tuzalib, jamiyatga qaytishi uchun ochiq havo va yer bilan tabiiy aloqa hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi;

• Manhetten aholisining noroziligi: Qo‘shni mahallalar va mahalliy aholi vakillari ko‘p yillik qurilish chang-to‘zoni, tarixiy binolarga yetishi mumkin bo‘lgan zarar va eng muhimi — nufuzli Manhetten markazida ulkan qamoqxona bo‘lishi tumanning jozibadorligiga putur yetkazishidan norozi bo‘lib, norozilik bildirmoqda.

Manhettenda qad ko‘tarayotgan «Jailscraper» loyihasi jazoni ijro etish tizimini insoniylashtirishga xizmat qiladigan zamonaviy yechimmi yoki megapolislardagi xato urbanistik tajribami — buni vaqt ko‘rsatadi.

Sizningcha, mahbuslar uchun ofis binosiga o‘xshash, basketbol maydoni va terrasalari bor osmono‘par qamoqxona qurilishi inson huquqlarini ta’minlaydimi yoki 3,9 milliard dollarlik mablag‘ni bunday maqsadga sarflash ortiqcha isrofgarchilikmi? Shahar markazida bunday baland qamoqxonaning paydo bo‘lishi mahalliy aholi xavfsizligi va shahar muhitiga qanday ta’sir ko‘rsatadi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va Nyu-York markazidagi ushbu shov-shuvli megaloyiha tahlilini barcha do‘stlaringiz hamda qiziqarli yangiliklar ixlosmandlariga ulashing!