Bugungi kunda inson umri avvalgi avlodlarga nisbatan ancha uzayib bormoqda. Zamonaviy tibbiyot, texnologiyalar va sog‘lom turmush tarziga bo‘lgan e’tibor tufayli odamlar nafaqat ko‘proq yashash, balki uzoq yillar davomida faol va baquvvat bo‘lib qolish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Bu haqda Good Housekeeping nashrida qiziqarli tahlil e’lon qilindi.
Jurnal ma’lumotlariga ko‘ra, noshir va tadbirkor Michael Clinton o‘zining «Longevity Nation» nomli kitobida insoniyat qanday qilib uzoq va sifatli hayot kechirishi mumkinligi haqida fikr yuritgan. Muallifning ta’kidlashicha, zamonaviy dunyoda 50 yosh endi qarilik emas, balki hayotning yangi bosqichi sifatida qabul qilinishi kerak.
— «Agar inson 50 yoshga kelib ham sog‘lom bo‘lsa, u yana 40 yil yoki undan ham ko‘proq yashashi mumkin. Bu esa hayotning ikkinchi yarmini qaytadan boshlash imkonini beradi. Inson yangi munosabatlar qurishi, yangi kasb o‘rganishi yoki umuman boshqacha hayot yo‘lini tanlashi mumkin», — deydi Maykl Klinton.
Muallif sog‘lom uzoq umr ko‘rishning asosiy kalitlaridan biri harakat va jismoniy faollik ekanini alohida ta’kidlaydi. Uning fikricha, inson haftasiga kamida 150 daqiqa aerobik mashqlar bilan shug‘ullanishi va haftasiga ikki marta kuch mashqlarini bajarishi kerak.
Kitobda yana bir qator kutilmagan va qiziqarli xulosalar ham keltirilgan.
Muallifning ta’kidlashicha, hatto 70, 80 yoki 90 yoshda ham ta’lim olishni davom ettirish kech emas. Inson umri davomida yangi bilimlar olishi miya faoliyatini saqlab qolish va hayotga qiziqishni yo‘qotmaslikka yordam beradi. Ayrim insonlar uchun universitetga qayta borish yoki yangi sohani o‘rganish hayotga yangi ma’no bag‘ishlaydi.
Tadqiqotchilarning fikricha, kelajak tibbiyoti esa har bir insonga individual yondashuvga asoslanadi. Ya’ni har kimning organizmi, genetikasi va hayot tarzi turlicha bo‘lgani uchun davolash usullari ham shaxsiylashtirilishi kerak. Bu yondashuv «aniq tibbiyot» deb ataladi va kelajakda sog‘liqni saqlash tizimini tubdan o‘zgartirishi mumkin.
Shuningdek, kitobda so‘nggi yillarda keng muhokama qilinayotgan GLP-1 preparatlari haqida ham so‘z yuritilgan. Muallifning fikricha, ushbu dorilar semizlik, yurak-qon tomir kasalliklari va uyqu bilan bog‘liq muammolarni davolashda haqiqiy burilish yasagan. Agar bu preparatlar yanada ommalashsa va arzonlashsa, ko‘plab insonlar uzoq va sifatli hayot kechirish imkoniga ega bo‘ladi.
Kitobda yana bir muhim masala — insonning fikrlash tarzi haqida ham to‘xtalib o‘tilgan. Maykl Klintonning ta’kidlashicha, agar odamlar 90-100 yil yashashni rejalashtirayotgan bo‘lsa, moliyaviy rejalarini ham o‘zgartirishi kerak bo‘ladi. Chunki hozirgi iqtisodiy tizimlar ancha qisqa umr davomiyligi uchun mo‘ljallangan.
Mutaxassislar sog‘lom qarish uchun nafas olish mashqlarining ham katta ahamiyati borligini aytmoqda. Xususan, ekspert Manjit Devgun chuqur nafas olish o‘pka faoliyatini yaxshilashi, immunitetni mustahkamlashi va stressni kamaytirishini ta’kidlagan.
Uning fikricha, hatto kuniga uch daqiqa chuqur nafas olish mashqlari ham inson ruhiyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ayrim tadqiqotlarda esa bunday oddiy odat inson umrini bir necha yilga uzaytirishi mumkinligi qayd etilmoqda.
Mutaxassislar bir fikrda yakdil: uzoq umr ko‘rishning asosiy siri — faol hayot, to‘g‘ri ovqatlanish, ruhiy xotirjamlik va doimiy harakatda. Eng muhimi esa inson yoshidan qat’i nazar, hayotga qiziqishni yo‘qotmasligi kerak.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
