Kanadada termoyadroviy inqilob: LM26 reaktori plazmani 8 million darajagacha qizdirdi

Kanadaning General Fusion kompaniyasi oʻzining Lawson Machine 26 (LM26) qurilmasida oʻtkazilgan sinovlar davomida muhim texnologik natijaga erishganini eʼlon qildi. Tadqiqotchilar mexanik siqish usuli yordamida elektron plazma haroratini uch baravardan koʻproqqa oshirishga muvaffaq boʻlishdi. Bu yutuq insoniyatni boshqariladigan termoyadroviy sintez orqali cheksiz va toza energiya olish maqsadiga yana bir qadam yaqinlashtiradi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Kompaniya maʼlumotlariga koʻra, tajriba davomida plazma harorati taxminan 0,72 keV koʻrsatkichiga yetgan, bu esa Selsiy shkalasi boʻyicha qariyb 8,4 million darajani tashkil etadi. Bu natija LM26 qurilmasi uchun katta sakrash hisoblanadi. Mazkur qurilma Magnetized Target Fusion (MTF) deb ataluvchi yondashuvni namoyish etish uchun yaratilgan boʻlib, u anʼanaviy termoyadroviy sxemalardan tubdan farq qilishi bilan ajralib turadi.

MTF texnologiyasining oʻziga xosligi

Odatda termoyadroviy sintez uchun ulkan magnit maydonlari (tokamaklar) yoki kuchli lazer qurilmalari (National Ignition Facility kabi) qoʻllaniladi. Biroq General Fusion muhandislari boshqacha yoʻldan borishmoqda: ular plazmani suyuq litiydan iborat qobiq yordamida mexanik ravishda siqishadi. Bu usul texnik jihatdan ancha murakkab boʻlsa-da, kelajakda ixchamroq va arzonroq reaktorlar yaratish imkonini berishi kutilmoqda.

Eksperiment davomida nafaqat harorat koʻtarilishi, balki plazma zichligining oʻn barobar ortishi ham qayd etildi. Shuningdek, poloidal magnit maydoni kuchlanganligi ham sezilarli darajada oʻsgan. Tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, siqish jarayoni barqaror kechgan va plazmaning litiy qobigʻi bilan ifloslanishi minimal darajada saqlangan. Bu bunday turdagi qurilmalar uchun oʻta muhim koʻrsatkichdir, chunki begona moddalar reaksiyani soʻndirishi mumkin.

Plazma harorati bir vaqtning oʻzida bir nechta usullar, jumladan, Tomson sochilish usuli va ekstremal ultrabinafsha nurlanish tahlili orqali oʻlchandi. Qoʻshimcha ravishda, siqilish vaqtida neytronlar oqimining koʻpayishi kuzatildi, bu esa qurilma ichida ayrim termoyadroviy reaksiyalar sodir boʻlayotganidan dalolat berishi mumkin.

Kelajakdagi rejalar va muammolar

Shuni taʼkidlash kerakki, General Fusion hozircha ijobiy energetik balansga erishgani yoʻq. Yaʼni, tajribani oʻtkazish uchun sarflangan energiya miqdori undan olingan energiyadan koʻproqdir. Shuningdek, ushbu natijalar hali toʻliq mustaqil ilmiy ekspertizadan oʻtmagan va hozirda taqriz bosqichida turibdi.

Loyiha jamoasi keyingi bosqichda plazma haroratini 1 keV (taxminan 10 million daraja), soʻngra esa 10 keV darajasiga yetkazishni maqsad qilgan. Uzoq muddatli istiqbolda kompaniya Louson mezoniga erishishni koʻzlamoqda. Bu shart bajarilsa, termoyadroviy sintez barqaror va energetik jihatdan foydali boʻladi, bu esa dunyo energetika bozorida haqiqiy inqilobga sabab boʻlishi mumkin.