Koinot xaritasi yangilandi: Euclid teleskopi Somon yoʻli markazining misli koʻrilmagan suratini oldi

Yevropa kosmik agentligi (ESA) tomonidan koinotga uchirilgan Euclid teleskopi Somon yoʻli galaktikasi markazining shu paytgacha boʻlgan eng batafsil tasvirini yaratdi. Bor-yoʻgʻi 26 soatlik kuzatuv natijasida olingan ushbu ulkan mozaika 60 milliondan ortiq yulduzlarni oʻz ichiga oladi. Bu kashfiyot nafaqat astronomik surat, balki kelajakda ekzosayyoralarni qidirish uchun asosiy "tayanch xaritasi" boʻlib xizmat qiladi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Euclid teleskopi oʻzining keng qamrovli koʻrish maydoni tufayli ushbu murakkab vazifani rekord darajadagi qisqa vaqt ichida uddaladi. Taqqoslash uchun, Yerdagi eng kuchli observatoriyalardan biri boʻlgan Gavayidagi Kek observatoriyasi xuddi shunday chuqurlikdagi tasvirni olishi uchun qariyb 2000 soat vaqt sarflashi kerak boʻlardi. Euclid esa bu ishni bir sutkadan sal koʻproq vaqtda yakunlab, Hubble teleskopidan 270 marta kengroq maydonni bir urinishda qamrab oldi.

Ekzosayyoralarni qidirishda yangi bosqich

Olingan tasvir gravitatsion mikrolinzalash usuli orqali yangi sayyoralarni topishda inqilobiy ahamiyatga ega. Ushbu usul uzoqdagi yulduz nuri oldingi plandagi boshqa bir yulduzning gravitatsiyasi taʼsirida kuchayishiga asoslanadi. Agar oldingi plandagi yulduz atrofida sayyora mavjud boʻlsa, u yorugʻlik signalida oʻziga xos oʻzgarish hosil qiladi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, oxirgi 20 yilda topilgan 300 ga yaqin ekzosayyoralarning deyarli barchasi aynan galaktika markazi yoʻnalishida aniqlangan.

Parij astrofizika instituti astronomi Jan-Filipp Byolye taʼkidlashicha, bunday kuzatuvlar uchun yulduzlar zich joylashgan maydon zarur. Euclid tomonidan yaratilgan mozaika allaqachon fanga maʼlum boʻlgan 51 ta sayyora tizimini oʻz ichiga olgan. Bu xarita NASAning kelajakda ishga tushiriladigan Nancy Grace Roman Space Telescope loyihasi uchun poydevor vazifasini oʻtaydi.

Yangi xaritaning muhim jihati shundaki, u yulduzlarning harakatini va ularning boshlangʻich holatini qayd etib qoʻydi. Kelajakda Nancy Grace Roman teleskopi mikrolinzalash hodisasini aniqlaganida, olimlar Euclid maʼlumotlariga tayanib, sayyoralarning massasi va ularning tizimdagi oʻrnini aniq hisoblab chiqish imkoniga ega boʻladilar.

Sovuq va olis dunyolarni kashf etish

Anʼanaviy usullardan farqli oʻlaroq, mikrolinzalash usuli faqat issiq va yirik sayyoralar bilan cheklanib qolmaydi. U Quyosh tizimidan tashqaridagi sovuq va uzoq orbitalarda aylanuvchi sayyoralarni ham topishga imkon beradi. Olimlarning taxminicha, Somon yoʻlidagi deyarli har bir yulduz kamida bitta shunday sayyoraga ega boʻlishi mumkin.

Hozirda Euclid koʻrish maydonida boʻlgan OGLE-2005-BLG-390Lb kabi sovuq ekzosayyoralar va ikki yulduzli tizimlardagi obʼyektlar haqidagi maʼlumotlar qayta koʻrib chiqilmoqda. Loyiha rahbari Valeriya Petterinoning soʻzlariga koʻra, teleskop tomonidan olingan yuqori aniqlikdagi tasvirlar vaqt oʻtishi bilan yulduzlar harakati, chang bulutlari strukturasi va galaktika dinamikasini oʻrganishda beqiyos manba boʻladi.