AQSHda energiya inqirozi xavfi: Sunʼiy intellekt yuksalishi va yangi cheklovlar toʻqnashuvi

AQSHning yangi maʼmuriyati tomonidan joriy etilayotgan byurokratik toʻsiqlar va litsenziyalash jarayonlarining murakkablashishi mamlakat energiya tizimiga 92 gigavattlik yangi quvvatlar qoʻshilishini xavf ostida qoldirmoqda. Wood Mackenzie konsalting kompaniyasi hisobotiga koʻra, bu holat ayniqsa sunʼiy intellekt (AI) maʼlumotlar markazlari tufayli elektr energiyasiga boʻlgan talab keskin ortayotgan bir paytda jiddiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Hozirning oʻzida federal yerlarda rejalashtirilgan 7 gigavattlik loyihalar bekor qilingan boʻlsa, qoʻshimcha tekshiruvlar yana 12 gigavattlik federal va 80 gigavattlik xususiy loyihalarning toʻxtab qolishiga sabab boʻlishi kutilmoqda. Mazkur jarayonlar energetika sohasidagi 121 milliard dollardan ortiq investitsiyalarni soʻroq ostida qoldirmoqda. Bu esa global texnologik poygada yetakchilikka intilayotgan AQSH iqtisodiyoti uchun kutilmagan zarba boʻlishi mumkin.

AI va energiya tanqisligi muammosi

Soʻnggi yigirma yil ichida AQSHda elektr energiyasiga boʻlgan talab deyarli oʻsmagan edi, biroq ChatGPT va boshqa yirik til modellarining ommalashishi vaziyatni tubdan oʻzgartirdi. BloombergNEF tahlilchilarining prognozlariga koʻra, 2035-yilga borib maʼlumotlar markazlarining energiya isteʼmoli qariyb uch baravarga oshadi. Bunday sharoitda yangi ishlab chiqarish quvvatlarini tarmoqqa ulashdagi har qanday kechikish tizimli inqirozga olib kelishi hech gap emas.

Vaziyatning murakkabligi shundaki, AQSHdagi eng yirik elektr tarmoqlari operatorlari soʻnggi toʻrt yil davomida yangi manbalarni tizimga ulashni sezilarli darajada sekinlashtirgan. Bu esa Apple, Google va Microsoft kabi texnologik gigantlarni oʻz maʼlumotlar markazlari uchun mustaqil elektr stansiyalarini qurish yoʻllarini izlashga majbur qilmoqda. Aks holda, AI infratuzilmasining kengayishi energiya yetishmovchiligi tufayli toʻxtab qolishi mumkin.

Qayta tiklanuvchi energiya nishon ostida

Wood Mackenzie maʼlumotlariga koʻra, 2025-yilda ishga tushirilgan yangi quvvatlarning qariyb 90 foizini quyosh, shamol va energiya saqlash tizimlari tashkil etgan. Biroq, AQSH Ichki ishlar vaziri Doug Burgum tomonidan imzolangan yangi farmoyish aynan quyosh va shamol energetikasi loyihalarini "ekologik jihatdan zararli" deb topib, ularni cheklashni koʻzda tutadi. Bu esa yashil energetika sektoridagi oʻsish surʼatlarini pasaytirishi tayin.

Qizigʻi shundaki, Doug Burgum avvalroq Shimoliy Dakota gubernatori boʻlgan davrida shamol energetikasini faol qoʻllab-quvvatlagan va 2030-yilga kelib shtatni uglerod neytralligiga olib chiqishni maqsad qilgan edi. Endilikda federal darajadagi siyosatning oʻzgarishi Oregon, Alabama, Minnesota va Montana kabi shtatlardagi yirik loyihalarning taqdirini mavhumlashtirmoqda. Xususan, xususiy botqoqliklar yaqinidagi quyosh stansiyalari va havo hududi qoidalariga toʻgʻri kelmaydigan shamol fermalari eng koʻp bosimga uchramoqda.

Xulosa oʻrnida aytish mumkinki, AQSH energetika siyosatidagi bu burilish nafaqat iqlim maqsadlariga, balki mamlakatning texnologik suverenitetiga ham taʼsir koʻrsatishi mumkin. Sunʼiy intellekt davrida energiya — bu yangi valyuta, va uni yetkazib berishdagi byurokratik toʻsiqlar global bozordagi raqobatbardoshlikni pasaytirishi xavfini tugʻdiradi.