Xitoyda «sunʼiy Quyosh» uchun ulkan magnitlar sinovdan oʻtkazildi

Xitoylik olimlar termoyadroviy energetika sohasida ulkan burilish yasashga qodir boʻlgan dunyodagi eng yirik oʻta oʻtkazuvchan magnit tizimini muvaffaqiyatli sinovdan oʻtkazishdi. Ushbu texnologiya kelajakda 100 million daraja issiqlikka ega plazmani ushlab turishga moʻljallangan boʻlib, insoniyatni cheksiz va toza energiya bilan taʼminlash yoʻlidagi muhim qadam hisoblanadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Sinxua agentligi xabariga koʻra, Xitoy Fanlar akademiyasi Plazma fizikasi instituti mutaxassislari CRAFT (Comprehensive Research Facility for Fusion Technology) tadqiqot majmuasining ikki asosiy elementi — toroidal oʻta oʻtkazuvchan magnit va markaziy solenoidni loyihalash hamda tekshirish ishlarini yakunladilar. Ushbu qurilmalar kelajakdagi tijoriy termoyadroviy elektr stansiyalarining asosi boʻlishi kutilmoqda.

Texnik koʻrsatkichlar va rekord natijalar

Yangi ishlab chiqilgan toroidal magnitning oʻlchamlari hayratlanarli: uning uzunligi 21 metr, kengligi 12 metr va balandligi 3,3 metrni tashkil etadi. Ogʻirligi 582 tonnaga teng boʻlgan ushbu uskuna xalqaro ITER loyihasidagi oʻxshash elementdan 1,3 baravar kattaroqdir. Eng muhimi, u toʻplaydigan energiya zaxirasi boʻyicha jahon analoglaridan qariyb uch baravar ustunlikka ega.

Sinovlar davomida markaziy solenoid ham oʻzining yuqori chidamliligini koʻrsatdi. Loyiha boʻyicha ishchi tok kuchi 46,5 kiloamper qilib belgilangan boʻlsa-da, tizim 60 kiloampergacha boʻlgan yuklamaga bardosh bera oldi. Kelajakda toʻliq quvvatli reaktor 16 ta shunday magnitdan foydalanadi va ularning har biri 100 kiloampergacha tok kuchi bilan ishlashga moʻljallangan.

Toʻliq mahalliy texnologiyalar

Institut rahbari Sun Yuntaoning taʼkidlashicha, toroidal magnitni yaratish uchun olti yil vaqt sarflandi. Eng eʼtiborli jihati shundaki, barcha butlovchi qismlar — maxsus poʻlatdan tortib, izolyatsiya materiallari va oʻta oʻtkazuvchan simlargacha toʻliq Xitoyning oʻzida ishlab chiqarilgan. Bu esa mamlakatning yuqori texnologiyalar sohasida tashqi bogʻliqlikdan qutulayotganini anglatadi.

Termoyadroviy reaktorlar Quyosh markazidagi jarayonlarni yer sharoitida takrorlashga asoslangan. Unda hosil boʻladigan plazma harorati 100 million darajadan oshib ketadi. Bunday issiqlikka hech qanday moddiy jism bardosh bera olmagani sababli, plazmani havoda ushlab turish uchun oʻta kuchli magnit maydonlari talab etiladi. Xitoyning EAST (Experimental Advanced Superconducting Tokamak) loyihasi aynan shu sababli «sunʼiy Quyosh» deb ataladi.

Ushbu yutuq nafaqat Xitoy, balki butun dunyo energetikasi uchun strategik ahamiyatga ega. Agar olimlar termoyadroviy sintezni toʻliq nazoratga olsalar, insoniyat ekologiyaga zarar yetkazmaydigan va deyarli tugamaydigan energiya manbaiga ega boʻladi. Hozirgi sinovlar esa ushbu orzuning haqiqatga aylanishi uzoq emasligini koʻrsatmoqda.