Energetikada inqilob: Realta Fusion termoyadro reaksiyasidan toʻgʻridan-toʻgʻri tok oldi

Energetika olamida uzoq kutilgan ulkan qadam tashlandi: AQSHning Realta Fusion startapi termoyadro reaksiyasi natijasida hosil boʻlgan energiyani anʼanaviy issiqlik bosqichisiz, toʻgʻridan-toʻgʻri elektr tokiga aylantirishga muvaffaq boʻldi. Bu texnologiya kelajakda elektr energiyasi ishlab chiqarish samaradorligini keskin oshirishi va energiya inqiroziga barham berishi kutilmoqda. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Viskonsin shtatida joylashgan ushbu kompaniya 19-iyun kuni oʻtkazilgan tajriba davomida WHAM deb nomlangan qurilma yordamida plazmadan olingan energiya bilan bir nechta lampochkani yoqishga erishdi. TechCrunch nashri xabariga koʻra, Realta Fusion bunday natijani ochiq namoyish etgan dunyodagi birinchi xususiy kompaniya boʻldi. Bu yutuq termoyadroviy sintez nafaqat issiqlik, balki bevosita elektr manbai boʻla olishini isbotladi.

Turbinalardan voz kechish va yuqori samaradorlik

Hozirgi vaqtda barcha atom va issiqlik elektr stansiyalari bir xil prinsipda ishlaydi: yoqilgʻi suvni isitadi, hosil boʻlgan bugʻ turbinani aylantiradi va generator tok ishlab chiqaradi. Biroq, bu jarayonda energiyaning katta qismi isrof boʻladi. Masalan, zamonaviy atom stansiyalarining samaradorligi bor-yoʻgʻi 33 foiz atrofida. Realta Fusion taklif qilayotgan usulda esa bu koʻrsatkich 90 foizga yetishi mumkin.

Kompaniya asoschisi Kieran Furlongning tushuntirishicha, ular termoyadro reaksiyasi natijasida hosil boʻladigan zaryadlangan geliy yadrolari (alfa-zarralar) energiyasini toʻgʻridan-toʻgʻri tutib olishadi. Bu jarayon "elektr charxpalagi" kabi ishlaydi: olingan tokning bir qismi reaktordagi plazmani isitish uchun qayta yoʻnaltiriladi, qolgani esa isteʼmolchilarga uzatiladi.

Tijoriy istiqbollar va kelajak rejalari

Termoyadroviy energetika sohasidagi asosiy muammo — reaksiyani ushlab turish uchun sarflanadigan energiya ishlab chiqariladigan energiyadan koʻp boʻlishidir. Realta Fusion kompaniyasi qoʻllayotgan toʻgʻridan-toʻgʻri konvertatsiya usuli ushbu toʻsiqni yengib oʻtishga yordam beradi. Hisob-kitoblarga koʻra, ushbu texnologiya tijoriy stansiyalarning umumiy quvvatini 20-30 foizga oshirish imkonini beradi.

Shuni taʼkidlash joizki, bu yoʻnalishda faqat Realta Fusion ishlayotgani yoʻq. Sam Altman tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan Helion startapi ham oʻz reaktorlarida toʻgʻridan-toʻgʻri energiya olishni rejalashtirgan, biroq ular hali oʻz natijalarini ommaga namoyish etgani yoʻq. Bu esa Realta Fusion kompaniyasini poygada yetakchiga aylantirmoqda.

Oʻzbekiston kabi energiya resurslariga ehtiyoji ortib borayotgan davlatlar uchun bunday texnologiyalar kelajakda strategik ahamiyat kasb etishi mumkin. Agar termoyadroviy sintez tijoriy bosqichga chiqsa, u ekologik toza, cheksiz va xavfsiz energiya manbaiga aylanadi. Hozircha esa olimlar laboratoriya sharoitidagi muvaffaqiyatni sanoat miqyosiga olib chiqish ustida ishlamoqda.