Yevropa Oyni oʻzga davlatlar xaritalari yordamida zabt etmoqchi

Yevropa kosmik agentligi (ESA) oʻzining istiqbolli Argonaut yuk kemasini Oy yuzasiga qoʻndirish uchun zarur boʻlgan shaxsiy topografik maʼlumotlarga ega emasligini tan oldi. Shu sababli, loyihalash bosqichida va ehtimol, birinchi missiya davomida Yevropa boshqa davlatlar tomonidan yaratilgan Oy xaritalaridan foydalanishga majbur boʻladi. Bu holat mintaqaning koinotni tadqiq qilishdagi mustaqilligi masalasini yana bir bor kun tartibiga chiqardi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Argonaut loyihasi ilk bor 2022-yilda Parijda oʻtkazilgan ESA vazirlar konferensiyasida taklif etilgan edi. Dasturning yakuniy tasdiqlanishi esa 2025-yilda agentlikka aʼzo mamlakatlar vazirlarining uchrashuvida amalga oshirildi. Ushbu apparat AQSHning Artemis oy dasturiga Yevropaning hissasi boʻlishi, shu bilan birga qitʼaga Yer yoʻldoshi yuzasiga mustaqil chiqish imkoniyatini taʼminlashi kerak.

Xalqaro hamkorlik va maʼlumotlar tanqisligi

Oyni xavfsiz oʻrganish va apparatlarni muvaffaqiyatli qoʻndirish uchun oʻta aniq topografik xaritalar talab etiladi. Soʻnggi yigirma yil ichida AQSH, Hindiston va Xitoy kabi davlatlar oʻzlarining milliy dasturlari doirasida bunday maʼlumotlarni faol ravishda toʻplab kelishmoqda. Yevropa esa hozircha Oy yuzasini xaritalashning mustaqil tizimini yarata olmagan.

ESAning uchuvchisiz va robotlashtirilgan tadqiqotlar dasturi direktori Daniel Neuenschwander agentlik kengashining 17-iyundagi yigʻilishidan soʻng, Argonaut loyihasi uchun mavjud maʼlumotlar tashqi yetkazib beruvchilardan sotib olinishini maʼlum qildi. Garchi agentlik aniq hamkorlarni ochiqlamagan boʻlsa-da, asosiy manbalar sifatida AQSH, Hindiston va Xitoy koʻrilmoqda.

Hozirda koinotda mavjud boʻlgan eng aniq maʼlumotlar quyidagi qurilmalarga tegishli:

• AQSHning Lunar Reconnaissance Orbiter apparati (2009-yildan buyon ishlaydi, ayrim hududlarni 0,5 metr aniqlikda suratga olgan);
• Hindistonning Chandrayaan-2 orbital apparati (25 santimetrgacha boʻlgan yuqori aniqlikdagi tasvirlarni taqdim eta oladi);
• Xitoyning Chang'e-1 missiyasidan boshlangan keng koʻlamli maʼlumotlar bazasi.

Kelajakdagi rejalar va mustaqillik sari qadam

ESA topografik maʼlumotlarni sotib olish uchun qancha mablagʻ sarflanishini oshkor qilmayapti. Biroq agentlik allaqachon oʻzining xaritalash tizimi ustida ish boshlagan. Daniel Neuenschwanderning soʻzlariga koʻra, ayni damda bir nechta kichik oy missiyalari ishlab chiqilmoqda. Ulardan ikkitasi aynan Oyning janubiy qutbi hududini oʻrganishga ixtisoslashadi — aynan shu hududga Yevropa apparati qoʻnishi rejalashtirilgan.

Argonaut yuk kemasi Oy yuzasiga 1500 kilogrammgacha foydali yuk yetkazib berish imkoniyatiga ega boʻladi. Rejaga koʻra, ilk parvoz 2030-yilda amalga oshiriladi, keyingi missiyalar esa har ikki-uch yilda bir marta takrorlanadi. Bu loyiha Yevropaning koinot poygasidagi oʻrnini mustahkamlash uchun strategik ahamiyatga ega, biroq hozircha bu yoʻlda xorijiy texnologiyalarga tayanib turishga toʻgʻri keladi.