Олимлар ҳайратда: Ерда ҳаёт икки марта пайдо бўлганми?

Генрих Гейне номидаги Дюссельдорф университети биологлари бошчилигидаги халқаро олимлар жамоаси Ер юзида ҳаёт пайдо бўлиши ҳақидаги қарашларга янгича назар ташлади. Science Advances журналида эълон қилинган тадқиқотга кўра, жонсиз материядан тирик организмга ўтиш жараёни ҳаётнинг икки асосий тармоғи – бактериялар ва археяларда бир-биридан мустақил равишда юз берган бўлиши мумкин.

Тадқиқот муаллифларидан биолог Уильям Мартиннинг таъкидлашича, бактериялар ва археялардаги айрим муҳим ферментлар эволюцион жиҳатдан бир-бирига боғланмаган. Шу боис олимлар генетик код ягона манбага эга бўлган бўлса-да, эркин яшовчи ҳаёт шакллари икки мустақил йўл орқали шаклланган бўлиши мумкинлигини илгари сурмоқда.

Изланиш давомида олимлар бактериялар ва археялар геномидаги асосий метаболик ферментларнинг оқсил тузилишларини таҳлил қилди. Натижаларга кўра, барча ҳужайраларнинг эҳтимолий умумий аждоди ҳисобланган LUCA метаболик реакцияларнинг фақат бир қисми учун ферментларга эга бўлган, қолган жараёнлар эса ўша давр муҳитидаги, эҳтимол гидротермал манбаларда мавжуд металлар ёрдамида амалга ошган.

Олимлар ҳаёт шаклланишида катализ ривожланишининг тўрт босқичини ҳам ажратиб кўрсатди. Дастлаб реакциялар ташқи муҳитдаги металларга боғлиқ бўлган, кейинчалик протоҳужайралар аста-секин ўз ферментларини ишлаб чиққан ва охир-оқибат ташқи катализаторларга эҳтиёж қолмаган. Мутахассислар фикрича, айнан шу босқичдан кейин бактериялар ва археялар мустақил равишда эркин яшовчи организмларга айланган.

Биолог Наталья Мрняивачнинг қайд этишича, бактериялар ва археялар бир хил вазифани бажарадиган, аммо тузилиши бутунлай бошқача бўлган ферментларни мустақил равишда яратган. Бу эса уларнинг эволюцион ривожланиши алоҳида кечган бўлиши мумкинлигини яна бир бор кўрсатади.

Шунингдек, тадқиқотчилар биологиядан аввалги кимёвий жараёнларда АТФ молекуласи ўрнини босиши мумкин бўлган муқобил механизмни ҳам таклиф қилди. Улар фосфит ва палладий иштирокида фосфорланиш реакциялари сув муҳитида табиий равишда кечиши мумкинлигини аниқлаган. Олимлар фикрича, бу кашфиёт ҳаётнинг илк босқичларини тушунишга оид илмий тасаввурларни янада соддалаштириши ва янги саволларга жавоб топишга ёрдам бериши мумкин.