Судга мурожаат қилиш имкониятлари кенгайиши мумкин: Президентга янги таклифлар берилди
ҚисқачаAI ёрдамида тайёрланганКўрсатиш
- Фойдаланувчи Ўзбекистон Президентига маъмурий одил судлов тизимини такомиллаштириш бўйича таклифлар ҳақидаги янгиликнинг моҳиятини 3-4 та тўлиқ жумла билан хулоса қилишни сўраяпти.
- Қоидалар: 1-жумла энг муҳим фактни берсин; сарлавҳани сўзма-сўз такрорламайман; кликбейт, савол, «ушбу мақолада» каби кириш сўзлари бўлмасин; рақам ва исмларни айнан сақлашим керак.
- Фақат хулоса матнини қайтаришим керак.
Ўзбекистонда маъмурий одил судлов тизимини янада такомиллаштириш доирасида фуқароларнинг ҳуқуқларини суд орқали ҳимоя қилиш имкониятларини кенгайтириш таклиф этилмоқда. Жумладан, ҳуқуқ бузилишининг олдини олишга қаратилган 4 турдаги даъво шаклини жорий этиш, айрим давлат органлари қарорлари устидан бевосита судга мурожаат қилиш ва давлат органи қонунбузарлигини тан олишни сўраб муддатсиз даъво киритиш имкониятини бериш таклифлари кўриб чиқилди.
Ўзбекистонда фуқаро ва давлат органи ўртасидаги ҳуқуқий муносабатларда суд орқали ҳимоя механизмларини янада кучайтириш масаласи кун тартибига чиқди.
Президент Шавкат Мирзиёев маъмурий одил судловни ривожлантириш бўйича тайёрланган тақдимот билан танишди.
Унда соҳага 15 га яқин янги ҳуқуқий институтни жорий этиш бўйича таклифлар кўриб чиқилди.
Энг эътиборли жиҳати — янги механизмларнинг бир қисми фуқароларга ҳуқуқи бузилганидан кейин эмас, балки унинг бузилиши хавфи пайдо бўлган ҳолатдаёқ суд орқали ҳимояланиш имконини беришга қаратилган.
Ҳуқуқ бузилишидан олдин судга мурожаат қилиш мумкин бўлади
Таклиф этилаётган ўзгаришлар орасида фуқаролар учун 4 турдаги даъво шаклини жорий этиш масаласи бор.
Бу механизмнинг асосий мақсади — шахснинг ҳуқуқи бузилиб бўлганидан кейин уни тиклаш билан чекланиб қолмасдан, айрим ҳолатларда ҳуқуқ бузилишининг олдини олиш учун ҳам суд ҳимоясидан фойдаланиш имкониятини кенгайтириш.
Яъни, суд ҳимояси фақат содир бўлган қонунбузарлик оқибатларини бартараф этиш воситаси эмас, балки ҳуқуқларни олдиндан ҳимоя қилиш механизмига ҳам айланиши кўзда тутилмоқда.
Давлат органининг қонунбузарлигини тан олишни сўраш имкони берилади
Яна бир муҳим таклиф фуқароларнинг давлат органлари устидан судга мурожаат қилиш ҳуқуқига тааллуқли.
Таклифга кўра, фуқарога давлат органи қонунбузарлик содир этганини тан олишни сўраб, муддатсиз судга мурожаат қилиш ҳуқуқини бериш кўзда тутилмоқда.
Бу норма қабул қилинса, фуқаро муайян ҳолатда давлат органининг ҳаракати ёки ҳаракатсизлиги қонунга зид бўлганини судда тан олдириш масаласини кўтариши мумкин бўлади.
Бу ерда муҳим жиҳат — таклифда бундай мурожаат учун муддат белгиланмаслиги назарда тутилмоқда.
Ҳокимликларнинг норматив ҳужжатлари ҳам суд назоратига тушиши мумкин
Тақдимотда маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари устидан шикоят қилиш масаласи ҳам кўриб чиқилди.
Таклиф этилаётган тартибга кўра, фуқароларга бундай ҳужжатлар устидан бевосита судга мурожаат қилиш ҳуқуқини бериш режалаштирилмоқда.
Бу механизм маҳаллий даражада қабул қилинадиган норматив қарорларнинг қонунийлиги юзасидан суд назоратини кучайтиришга қаратилган.
Амалда бу фуқаро учун муҳим саволни пайдо қилади: агар маҳаллий давлат ҳокимияти органининг норматив-ҳуқуқий ҳужжати унинг ҳуқуқ ва манфаатларига дахл қилса, уни суд орқали баҳолатиш имконияти кенгаяди.
Суд қарори бажарилмаса, давлат органига нисбатан яна бир чора
Тақдимотда суд қарорларининг ижросини таъминлаш масаласи ҳам алоҳида кўриб чиқилган.
Таклифга мувофиқ, агар давлат органи суд қарорини ижро этмаса, унга жарима қўлланади.
Шундан кейин ҳам суд қарори бажарилмаса, прокурорга хабар бериш механизмини жорий этиш таклиф қилинмоқда.
Бу ташаббус суд ҳужжатининг қабул қилиниши билан иш тугамаслиги, унинг амалда бажарилиши ҳам муҳим эканини кўрсатади.
«Одил судлов – 2030» стратегияси билан боғлиқ йўналиш
Маъмурий одил судловни ривожлантириш бўйича бу таклифлар суд-ҳуқуқ тизимини такомиллаштиришга қаратилган кенгроқ ислоҳотлар доирасида кўриб чиқилмоқда.
Август ойида Президент Шавкат Мирзиёевга «Одил судлов – 2030» стратегияси лойиҳаси тақдим этилган эди. Унда 57 та вазифа, 2026–2028 йилларга мўлжалланган Ҳаракатлар дастурида 160 та аниқ чора-тадбир ва 2030 йилга қадар эришилиши лозим бўлган 33 та мақсад белгиланган.
Стратегияда фуқароларнинг судга ортиқча оворагарчиликсиз мурожаат қилиши, бузилган ҳуқуқларни ўз вақтида тиклаш ва суд қарорларининг адолатлилигига ишончни ошириш каби вазифалар белгиланган.
Шунингдек, маъмурий ҳужжатларнинг қонунийлиги устидан назоратни кучайтириш ва ноқонуний деб топилган маъмурий ҳужжатларнинг очиқ реестрини юритиш каби чоралар ҳам назарда тутилган.
Фуқаро учун таклифларнинг асосий мазмуни нимада?
Кўриб чиқилган таклифларни қисқача қуйидагича жамлаш мумкин:
Таклиф | Кўзда тутилган имконият |
|---|---|
4 турдаги даъво шакли | Ҳуқуқ бузилишининг олдини олишга қаратилган суд ҳимояси |
Муддатсиз даъво | Давлат органи қонунбузарлигини тан олишни сўраш |
Бевосита судга мурожаат | Маҳаллий ҳокимиятнинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари устидан шикоят қилиш |
Қарор ижроси назорати | Давлат органи суд қарорини бажармаса, жарима ва кейин прокурорга хабар бериш механизми |
Шу билан бирга, булар ҳозирча таклифлар экани муҳим. Уларнинг аниқ тартиби, қўлланиш доираси ва амалда қандай ишлаши тегишли ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилинганидан кейин белгиланади.
Умуман, тақдимотдаги таклифларнинг марказида битта асосий масала — фуқаронинг давлат органлари билан муносабатларида суд орқали ҳимояланиш имкониятларини кенгайтириш ғояси турибди. Агар ушбу ташаббуслар ҳуқуқий жиҳатдан тасдиқланса, маъмурий одил судловда фуқаро учун янги ҳимоя механизмлари пайдо бўлиши мумкин.
Изоҳлар 0
…