Эрон инкор этиб бўлмас зарба ҳақида эълон қилди, Пентагон эса баёнотни рад этмоқда

Яқин Шарқнинг энг нозик ва стратегик нуқтаси саналган Ҳўрмуз бўғозида вазият глобал энергетика халокати ёқасига келиб қолди. Эрон Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси (КСИР) расмий баёнот бериб, бўғознинг жанубидаги тақиқланган ҳудуддан ўтишга уринган йирик «El Gaia» супертанкери денгиз миналарига дуч келиб, даҳшатли портлаш оқибатида ёниб кетганини маълум қилди. Эрон томонига кўра, гигант кемадаги ёнғинни ўчириш уринишлари ҳеч қандай натижа бермаган. Бироқ АҚШ Қуролли Кучлари Марказий қўмондонлиги (CENTCOM) Теҳроннинг ушбу баёнотини кескин рад этиб, танкер минага тушмагани, балки ўтган ойда Эрон ракетаси теккач сафдан чиққани ва дам олиш кунлари Ўмон соҳилларида дрон ҳужумига учраб, шатакка олинганини иддао қилмоқда.

Можаро авж олишидан олдин дунё нефти ва суюлтирилган газининг (СПГ) бешдан бир қисми айнан мана шу йўлак орқали ташилган бўлса, эндиликда бўғозда кемалар қатнови деярли тўхтаб, саноқли кўрсаткичга тушиб қолди. Хўш, Вашингтон ва Теҳрон ўртасидаги ахборот уруши ортида қандай ҳақиқат ётибди, Эрон транзитни тиклаш учун АҚШга қўйган 7 та шарт нимадан иборат ва ёнилғи нархлари янги рекордларни янгилайдими?

«El Gaia» супертанкери тақдири: Мина портлаши ёки дрон зарбаси?

Бўғоздаги фавқулодда ҳодиса юзасидан томонларнинг қарама-қарши баёнотлари:

• КСИРнинг расмий хабари: Эрон ҳарбийлари «El Gaia» супертанкери бўғоз жанубидаги хавфли тақиқланган ҳудуддан ўтишга уринганида денгиз миналарига урилиб портлаганини ва кемада кучли ёнғин чиқиб, уни ўчиришнинг иложи бўлмаганини эълон қилди;

• Пентагоннинг раддияси: АҚШ Марказий қўмондонлиги бу маълумотни сохта деб атаб, мазкур судно ўтган ойдаёқ Эрон ракетаси зарбасидан шикастланганини ва дам олиш кунлари Ўмон яқинида дрон ҳужумига учраб, минтақавий иттифоқчилар томонидан шатакка олиб чиқиб кетилганини таъкидлади;

• Ахборот тўқнашуви: Ҳар икки томон ўз позициясини ҳимоя қилаётган бир пайтда, бўғоздаги денгиз савдо йўли бутунлай хавф остида қолмоқда.

Дунё нефтининг 20 фоизи хавфда: Савдо йўли фалажланди

Глобал иқтисодиёт учун ҳаётий аҳамиятга эга бўлган йўлакдаги инқироз:

• Стратегик бўғознинг бой берилиши: Кескинлик авж олгунга қадар жаҳон нефть таъминоти ва суюлтирилган табиий газнинг (СПГ) қарийб бешдан бир қисми (20 фоизи) айнан Ҳўрмуз бўғози орқали ўтар эди;

• Қатнов саноқли даражага тушди: Ҳарбий хавф, юқори суғурта нархлари ва ҳужумлар сабабли ушбу йўналиш бўйлаб ҳаракатланувчи танкер ва газ ташувчи кемалар сони бир неча бирликкача қисқариб кетди;

• Бозордаги саросима: Нефть бозорларида хомашё етказиб бериш занжири узилиши хавфи туғилиб, ёнилғи ва энергия нархлари кескин кўтарилиш бўсағасида турибди.

Трампнинг қамали ва Эрон қўйган 7 та шарт

Вашингтон ва Теҳрон ўртасидаги сиёсий босим ва савдо кураши:

• Трампнинг морской блокадаси: Ўтган ой ўрталарида АҚШ Президенти Дональд Трамп бўғоз кема қатнови учун очиқ эканини, бироқ Эрон Ислом Республикасига нисбатан денгиз блокадаси жорий этилганини эълон қилган эди;

• Теҳроннинг 7 та талаби: Эрон давлат оммавий ахборот воситаларининг хабар беришича, расмий Теҳрон воситачилар орқали Вашингтонга транзитни қайта тиклаш учун 7 та қатъий шарт қўйган;

• Барбод бўлган келишув: Иккала томон июнь ойида тинчликка йўл очувчи меморандум имзолаган бўлса-да, орадан уч ҳафта ўтиб савдо кемалари ўққа тутилиши ортидан муносабатлар қайта узилди ва ракета зарбалари алмашинуви бошланди;

• Иқтисодий изоляция ва Аракчининг жавоби: Трамп Эронга қарши қатъий иқтисодий изоляция ва ҳарбий куч ишлатиш билан таҳдид қилаётган бир пайтда, Эрон Ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи АҚШ етакчисининг баёнотларини Вашингтоннинг ушбу можарода ютқазганини тан олиши деб баҳолади.

Ҳўрмуз бўғози атрофида тобора кучайиб бораётган денгиз уруши ва энергетик босим глобал бозорлар учун навбатдаги катта инқироз деворини ҳосил қилмоқда.

Сизнингча, Дональд Трамп Эронга қарши иқтисодий блокада орқали Теҳронни ён беришга мажбур қила оладими ёки Ҳўрмуз бўғозининг ёпилиши АҚШ ва Ғарб иқтисодиёти учун кучлироқ зарба бўладими? «El Gaia» супертанкери билан боғлиқ вазиятда қайси томон ҳақиқатни айтмоқда? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда ёзиб қолдиринг ҳамда жаҳон энергетикаси ва нефть хавфсизлигига дахлдор ушбу шов-шувли мақолани барча дўстларингиз ва халқаро воқеалар кузатувчиларига улашинг!