«Гаагада шов-шувли суд жараёни»: Туркия Украинани Халқаро жиноий судга берди

Қора денгиздаги ҳарбий қарама-қаршилик халқаро ҳуқуқ ва дипломатия тарихида мисли кўрилмаган сиёсий можаро даражасига кўтарилди. Денгизчилик ва юк ташувларига ихтисослашган нуфузли Туркия портали «HaberDenizde» хабар беришича, турк томони Украина қуролли кучларининг тижорат кемаси — «Reyhan Sarı»га уюштирган қонли ҳужуми юзасидан Гаагадаги Халқаро жиноий судга (ХЖС / МУС) расмий даъво аризаси киритди. Икки давлат ўртасидаги алоқаларни таранглаштирган мазкур даъво бўйича «Мемишоглу Курун» юридик фирмаси асосчиси Нури Корай Курун суд прокуратурасига Украина ҳужумини исботловчи рад этиб бўлмас ашёвий далиллар тўплами тақдим этилганини маълум қилди.

Келишилган ҳужжатларга кўра, кема эгаси билан биргаликда зарба пайтида бортда бўлган 12 нафар турк денгизчиси ҳамда фожиали тарзда ҳалок бўлган 54 ёшли механик Саваш Чакарнинг оила аъзолари расмий жабрланувчи сифатида иштирок этмоқда. Адвокатларнинг таъкидлашича, махсус экспертиза суднога кассетали (сочилувчи) жанговар каллакка эга ўқ-дори текканини, снаряд турар-жой қисмини тешиб ўтиб, ичкарида портлаганини тасдиқлаган. Бу халқаро трибунал учун тинч савдо кемаларига қилинган ҳужумлар бўйича тарихдаги илк прецедентга айланиши мумкин.

Хўш, Анқара Киевга қарши суд ишини охиригача олиб борадими, Эрдоғаннинг «Қора денгиз ҳисоб-китоб майдони эмас» деган огоҳлантириши нимани англатади ва Гаага судининг қарори қандай оқибатларга олиб келади?

«Ичкарида портлаган кассетали снаряд ва қурбонлар»: Даъвонинг асосий тафсилотлари

«HaberDenizde» нашри ва адвокатлар очиқлаган расмий далиллар:

• Кассетали жанговар қурол излари: Экспертиза «Reyhan Sarı» кемасининг турар-жой модулига айнан кассетали портловчи элементлар билан жиҳозланган снаряд урилганини, металл бўлаклари кема ичига сочилиб кетганини аниқлади;

• Бир киши ҳалок бўлди, уч киши яраланди: Россиянинг «Тамань» портидан кўмир ортиб, Туркиянинг Трабзон шаҳри томон йўл олган кемага Новороссийск яқинида (22 июль куни) уюштирилган ҳужумда 54 ёшли денгизчи Саваш Чакар машина бўлимида ҳалок бўлди;

• Қутқарув операцияси: Оғир тан жароҳати олган икки нафар денгизчи Туркия соҳил хавфсизлик хизмати вертолётлари ёрдамида шошилинч Самсун шаҳри касалхоналарига эвакуация қилинган;

• Даъвогарлар таркиби: Аризани кема компанияси, экипажнинг омон қолган 12 нафар аъзоси ва марҳум Чакарнинг оиласи имзолаган.

Гаагадаги жараён: ХЖС қандай қарор қабул қилиши мумкин?

Халқаро жиноий суддаги ишнинг истиқболлари ва ҳуқуқий муддатлари:

• Илк босқич — 6 ой: Адвокат Нури Корай Куруннинг баҳолашича, даъво аризасини кўриб чиқиш ва далилларни таҳлил этиш бўйича прокуратуранинг дастлабки босқичи тахминан ярим йил давом этади;

• Жараён 2 йилгача чўзилиши мумкин: Суднинг тўлиқ ҳукми чиқарилиши икки йилгача вақтни олиши тахмин қилинмоқда;

• Халқаро ҳуқуқда ягона прецедент: Адвокатнинг қайд этишича, шу кунга қадар савдо флотига қилинган бундай ҳарбий ҳужумлар бўйича ХЖС томонидан чиқарилган тайёр тўғридан-тўғри ҳуқуқий прецедент мавжуд эмас, шу боис иш тарихий аҳамият касб этади;

• Ҳарбий жиноят айблови: Даъвогарлар савдо ва тинч мақсаддаги кемани атайлаб нишонга олишни халқаро уруш қонунлари ва конвенцияларининг қўпол бузилиши деб баҳоламоқда.

Қора денгиздаги таҳдидлар: Турк кемаларига кетма-кет зарбалар

«Reyhan Sarı» фожиаси ҳудуддаги ягона хавфли ҳодиса эмас:

• «Altura» танкерининг нишонга олиниши: Март ойида нефть ташувчи Туркиянинг «Altura» танкери ҳам худди шундай ҳужумга учраган, Туркия Транспорт вазири Абдулқодир Уралоғлу бунда экипажсиз катерлар қўлланганини билдирган эди;

• «Nadezhda» ва «MV Güllük» ҳужумлари: Август ойида мева-сабзавот ташувчи «Nadezhda» кемасига уюштирилган дронлар зарбасидан 4 нафар денгизчи (жумладан 3 нафар турк фуқароси) яраланди, орадан бир неча кун ўтиб «MV Güllük» сухогрузи шикастланди;

• Эрдоғаннинг кескин баёноти: Туркия Президенти Ражаб Тоййиб Эрдўғон Қора денгиз «ўзаро ҳисоб-китоб майдони»га айланмаслиги кераклигини ва Туркиянинг махсус иқтисодий зонасидаги ҳар қандай таҳдидлар қабул қилиб бўлмас эканини қатъий таъкидлаган.

Анқара юристлари томонидан Гаага судига топширилган мазкур даъво Қора денгизда кечаётган тўқнашувлар энди нафақат ҳарбий фронтда, балки халқаро адлия ва дипломатия майдонида ҳам кескин жавоб реакциясини келтириб чиқаришини исботлади.

Сизнингча, Гаагадаги Халқаро жиноий суд Туркия фуқаросининг ўлими ва тинч савдо кемасининг ўққа тутилиши бўйича Украина қуролли кучларига нисбатан расмий айблов эълон қиладими? Бундай даъво Анқара ва Киев ўртасидаги дипломатик ҳамда стратегик муносабатларга қандай таъсир кўрсатади? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва Қора денгиздаги ушбу шов-шувли воқеа таҳлилини барча ҳамкасбларингиз ҳамда халқаро сиёсат ихлосмандларига улашинг!