Туркиядан стратегик юриш: Анқара Россиянинг «Ямал СПГ» суюлтирилган газига кўз тикмоқда

Европа Иттифоқи 1 январдан эътиборан Россиядан суюлтирилган табиий газ (СПГ) импортини тўлиқ тақиқлаши арафасида халқаро энергия бозорида йирик қайта тақсимот бошланмоқда. Россия Энергетика ҳафталиги доирасида Туркия энергетика ва табиий бойликлар вазири Алпарслан Байрақтар «Ямал СПГ» лойиҳасининг асосий эгаси ҳисобланган «Новатэк» раҳбари Леонид Михельсон билан муҳим музокаралар ўтказди.

Европа томонидан рад этилаётган рекорд даражадаги газ оқимлари эндиликда логистик жиҳатдан қулай бўлган Туркия бозорига йўналтирилиши мумкин.

Музокаралар тафсилоти: Анқара нимани кўзламоқда?

Туркия энергетика вазири ўзининг расмий саҳифасида «Новатэк» раҳбарияти билан учрашувнинг асосий мақсадларини очиқлади:

• СПГ бўйича ҳамкорлик: Томонлар суюлтирилган газ соҳасидаги шериклик имкониятлари, янги етказиб бериш йўналишлари ва глобал бозордаги ўзгаришларни батафсил муҳокама қилди;

• Энергетика хавфсизлиги: «Биз мамлакатимизнинг энергетика хилма-хиллигини оширадиган ва таъминот хавфсизлигини мустаҳкамлайдиган стратегик қадамларни ташлашда давом этамиз», — дея таъкидлади Алпарслан Байрақтар.

Европанинг 13,5 миллиард кубометрлик бўшлиғи ва «Ямал СПГ»

Шу кунга қадар «Ямал СПГ» Россиянинг Европага эркин кириб бораётган энг йирик газ лойиҳаси бўлиб турган эди:

• Европага рекорд экспорт: Жорий йилнинг дастлабки 7 ойида ЕИ мамлакатларига етказиб бериш ҳажми рекорд даражага етиб, 9,8 миллион тоннани (13,5 миллиард кубометр газ) ташкил этган;

• Туркия учун қулай йўл: 1 январдан чекловлар кучга киргач, ушбу улкан ҳажм Осиёга қараганда транспорт йўли анча яқин ва харажатлари арзон бўлган Туркияга бурилиши мумкин;

• Қайта сотиш имконияти: Европа компанияларига узоқ муддатли шартномалар бўйича Ямал газини 2027 йил июлигача бошқа давлатларга қайта сотиш (реэкспорт) учун рухсат берилган.

«Газпром» учун ноқулай вазият ва Туркиянинг арбитраж режаси

Туркиянинг «Новатэк» билан яқинлашуви анъанавий қувур гази етказиб берувчиси — «Газпром» учун жиддий рақобат туғдириши мумкин:

• «Газпром» раҳбари билан ҳам учрашув: Алпарслан Байрақтар ўша куннинг ўзида «Газпром» бошқаруви раиси Алексей Миллер билан ҳам музокара ўтказиб, табиий газ соҳасидаги шерикликни муҳокама қилди;

• 22 млрд кубметрлик шартнома якуни: Муносабатларнинг нозиклиги шундаки, Туркия ва «Газпром» ўртасидаги 22 миллиард кубометрлик иккита йирик шартнома муддати айнан шу йил охирида тугайди ва ҳозирча янги битимлар эълон қилинмаган;

• Қишки арбитраждан даромад олиш режаси: Россия Миллий энергетика хавфсизлиги жамғармаси экспертларининг қайд этишича, Туркия бу қишда ноодатий юқори нархлардан унумли фойдаланиши мумкин: яъни арзонроқ Россия СПГсини ўзига қабул қилиб, бошқа манбалардан бўшаган газ ҳажмларини Европага қимматроқ нархда қайта сотиш (арбитраж) орқали улкан фойда кўриши эҳтимоли юқори.

Европа Иттифоқининг янги тақиқлари Россия газини бутунлай тўхтатиб қўя олмайди, балки уни Туркия каби йирик хаблар орқали айланма йўллар билан жаҳон бозорига қайта олиб кириши мумкин.