Европада янги энергетик зарба: Ямал газининг катта оқими Осиёга бурилди!

Россиядан Европа Иттифоқи давлатларига экспорт қилинадиган суюлтирилган табиий газ (СТГ/СПГ) ҳажми жорий йилдаги энг паст кўрсаткичга тушиб кетди. «Ямал СПГ» лойиҳасидан чиқаётган асосий ҳажм Шимолий денгиз йўли орқали тўғридан-тўғри Осиё бозорига — Хитой ва Жанубий Кореяга йўналтирилмоқда. Айни пайтда Хитой компаниялари Россия газини Европага қайта сотишни тўхтатган, бунинг ортидан эса «кўҳна қитъа»да газ нархи кескин кўтарилиб, 1000 кубометр учун 1 000 долларлик психологик чегарага яқинлашмоқда.

Август ойидаги кескин қулаш: Таъминот 3 баробарга қисқарди

Кемаларнинг халқаро ҳаракатини кузатувчи AIS тизими маълумотларига кўра, август ойида Европа терминалларига бор-йўғи 8 та «Ямал СПГ» танкери кириб келган. Улар етказиб берган газ ҳажми 800 миллион кубометрдан ҳам кам бўлиб, бу 2026 йилги мутлақ антирекорд ҳисобланади:

• Июлгача бўлган ҳолат: Ёзнинг ўрталарига қадар Ямалда ишлаб чиқарилган газнинг деярли 100 фоизи Европага оқиб келаётган эди. Етказиб бериш кўрсаткичи ойига 24 та партияни, яъни 2,2 миллиард кубометрдан ортиқ ҳажмни ташкил этган;

• Августдаги тақсимот: Россиядан Европага етказилган умумий ҳажмнинг ярми Францияга, иккитадан танкер эса Нидерландия ва Испания терминалларига тўғри келган.

Шимолий денгиз йўли ва Хитой бозори: Танкерлар нега йўналишини ўзгартирди?

Ёз фаслида Арктика музликларининг эриши Шимолий денгиз йўли бўйлаб навигациянинг авж палласига чиқишига имкон яратади. Бу йўналиш Россиядан Осиё бозорларига чиқишнинг энг қисқа ва тезкор йўли ҳисобланади:

• 15 та танкер Осиё рейсида: «Ямал СПГ» флотига тегишли 15 та йирик газ ташувчи кема (шу жумладан, 11 та муз тоифасидаги танкер) тўлиқ Осиё йўналишига сафарбар этилди. 2 сентябрь ҳолатига кўра, камида 4 та газ ташувчи кема Шимолий денгиз йўли бўйлаб ҳаракатланмоқда, яна 5 таси эса Хитой соҳилларига етиб борган;

• Хитойда талаб ошди: Хитой ички бозорида газ нархлари кўтарилгани сабабли, маҳаллий трейдерлар Ямал СПГ’сини Европага қайта экспорт қилиш амалиётини бутунлай тўхтатиб, ёнилғини ўз эҳтиёжлари учун олиб қолмоқда.

Европадаги нарх портлаши: $1 000 лик хавф ва бўғозлардаги мавҳумлик

Таъминотнинг кескин камайиши Европа биржаларидаги вазиятни издан чиқарди. Сўнгги кунларда Европа хабларидаги газ нархи Осиё бозори кўрсаткичларидан ҳам ошиб кетди ва 1000 кубометр учун 870 доллардан юқорилади. Таҳлилчилар нарх тез орада 1 000 долларгача кўтарилишини тахмин қилмоқда.

Вазиятни мураккаблаштираётган асосий омиллар:

• Ҳурмуз бўғозидаги инқироз: Яқин Шарқдан Ҳурмуз бўғози орқали СПГ етказиб бериш тикланишига бўлган умидлар пучга чиқмоқда. Бу эса қиш мавсуми олдидан Европа ер ости омборларини тўлдириш режаларини хавф остига қўймоқда;

• Узоқ муддатли контрактлар назорати: Ямал газининг асосий қисми Хитой, Франция, Германия ва Испания компаниялари билан имзоланган узоқ йиллик шартномалар асосида сотилади. Газ оқимини айнан қайси минтақага йўналтиришни бозор конъюнктурасидан келиб чиқиб ушбу компанияларнинг ўзлари ҳал қилади;

• Еврокомиссиянинг ён босиши: ЕИ 2027 йил 1 январдан бошлаб Россиянинг суюлтирилган газига тўлиқ тақиқ (эмбарго) жорий этишни режалаштирган. Бироқ иттифоқ раҳбарияти ўз компанияларига шартномаларни ёпиш ва ёнилғини учинчи мамлакатларга қайта сотиш учун эмбарго кучга кирганидан кейин яна ярим йиллик қўшимча имтиёзли муддат беришга мажбур бўлди.

Қиш мавсуми яқинлашгани сари логистика занжирларининг Осиё фойдасига ўзгариши ва глобал муқобил таъминотнинг чеклангани Европа энергия бозорида навбатдаги кескин инқироз бошланаётганидан дарак бермоқда.

Сизнингча, Европа Иттифоқи яқинлашиб келаётган қишда газ нархларининг 1 000 доллардан ошиб кетишига қарши қандай чоралар кўриши мумкин: янада қаттиқроқ тежамкорликка ўтиладими ёки санкциявий чекловларни юмшатишга мажбур бўлишадими? Фикрларингизни изоҳларда қолдиринг!