Ухлаш вақти келганини мияга нима билдиради?

Хитойлик олимлар уйқунинг қандай бошқарилишига оид муҳим кашфиётга эришди. Nature Neuroscience журналида эълон қилинган тадқиқотга кўра, илгари кам ўрганилган триптамин молекуласи организмга ухлаш вақти келганини билдирувчи муҳим механизмлардан бири бўлиши мумкин.

Тадқиқотчилар уйқунинг гомеостатик босими, яъни инсон қанчалик узоқ уйғоқ юрса, ухлаш эҳтиёжи шунчалик ортиб боришини ўрганди. Тажрибалар сичқонлар ва чўчқаларда ўтказилди. Илгари бу жараённинг асосий кимёвий сигнали аденозин деб ҳисобланган, аммо у миянинг уйқу вақти келганини қандай «англаши»ни тўлиқ изоҳлаб беролмаган.

Янги тадқиқотда эса уйғоқлик давомида триптамин миқдори аста-секин ортиши аниқланди. Олимлар ушбу молекула гипоталамусдаги GPR139 рецепторига таъсир қилиб, уйқуга масъул нейронларни фаоллаштиришини маълум қилди.

Тажрибалар давомида триптамин синтези ёки GPR139 рецептори блокланганда ҳайвонлар уйқусизликдан кейин уйқуни қайта тиклашда қийналган. Аксинча, ушбу рецепторни фаоллаштирувчи препаратлар ҳар икки ҳайвон турида ҳам уйқу давомийлигини ошириб, унинг сифатини яхшилаган.

Муаллифлар фикрича, триптамин келажакда уйқусизликка қарши янги дори воситаларини яратишда муҳим нишон бўлиши мумкин. Бироқ улар ҳозирча бу хулосаларни одамларга татбиқ этишга эрталигини таъкидламоқда. Чунки тадқиқотлар фақат ҳайвонларда ўтказилган ва инсонлар иштирокидаги клиник синовлар ҳали бошланмаган.

Шунингдек, олимлар триптамин уйқуни бошқарувчи ягона молекула эмаслигини, у аденозин ва бошқа биологик моддалар билан биргаликда ишлаши мумкинлигини ҳам қайд этди.