“Ўлик интернет” назарияси ҳақиқатга айланди: Ботлар трафиги одамлардан ўзиб кетди

Интернет оламида узоқ вақтдан бери муҳокама қилиб келинаётган “ўлик интернет” назарияси эндиликда шунчаки тахмин эмас, балки рақамлар билан тасдиқланган ҳақиқатга айланди. Сўнгги маълумотларга кўра, жаҳон тармоғидаги умумий трафикнинг асосий қисмини энди инсонлар эмас, балки автоматлаштирилган дастурлар — ботлар ташкил этмоқда. Бу ҳолат рақамли иқтисодиёт ва хавфсизлик тизимлари учун жиддий чақириқ бўлиши кутилмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Cloudflare компанияси тақдим этган ҳисоботга кўра, июн ойи якунларига кўра веб-саҳифаларга қилинган барча мурожаатларнинг қарийб 58 фоизи ботлар ҳиссасига тўғри келган. Бу кўрсаткич интернет тарихида илк бор инсонлар фаоллигидан ўзиб кетди. Аввалроқ Cloudflare раҳбари Маттев Принсе бундай ҳолат фақат 2027-йилга бориб юз беришини тахмин қилган эди, бироқ сунъий интеллект (AI) технологияларининг шиддатли ривожланиши бу жараённи бир неча йилга тезлаштириб юборди.

Сунъий интеллект агентларининг кескин ўсиши

Human Секуритй компанияси экспертлари сўнгги бир йил ичида мустақил равишда ҳаволалар бўйича ўтишга, шаклларни тўлдиришга ва фойдаланувчи номидан ҳаракат қилишга қодир AI-агентлар фаоллиги 8000 фоизга ошганини қайд этишди. Талес ҳисоботида эса 2025-йилга келиб ботлар трафиги 53 фоизни ташкил этиши прогноз қилинган эди, аммо амалда бу кўрсаткичлар аллақачон ортда қолдирилди. Энг ачинарлиси, ушбу автоматлаштирилган фаолликнинг қарийб 40 фоизи зарарли характерга эга.

Ушбу тенденция йирик молиявий ва технологик платформаларда яққол кўзга ташланмоқда. Масалан, Stripe тўлов тизимининг дастурий интерфейсига (API) бўлаётган мурожаатларнинг 70 фоизи дастурий агентлар томонидан амалга оширилмоқда. Алпака платформасида эса ботлар улуши бор-йўғи бир чорак ичида 10 фоиздан 30 фоизгача кўтарилган. Бу интернетнинг ишлаш тамойиллари тубдан ўзгараётганидан далолат беради.

Анъанавий ҳимоя тизимлари ожиз қолмоқда

Ҳозирги кунда биз ўрганган CAPTCHA каби ҳимоя усуллари замонавий AI-агентларни инсонлардан ажратишда тобора ожиз бўлиб бормоқда. Шу сабабли Cloudflare фойдаланувчининг алоҳида ҳаракатларини эмас, балки бутун сеансни таҳлил қилувчи Прекурсор тизимини тақдим этди. Мутахассисларнинг фикрича, мавжуд тизимлар оддий фойдаланувчиларнинг 7-15 фоизини хатолик билан бот деб таснифламоқда, кўплаб ақлли ботлар эса фильтрдан осонгина ўтиб кетмоқда.

Вазиятни тартибга солиш учун Google, Microsoft, Mozilla ва Cloudflare каби гигантлар ПАКТ деб номланган янги протокол устида иш бошлашди. Ушбу технология ташриф буюрувчининг шахсини ошкор қилмаган ҳолда, унинг ҳақиқатан ҳам инсон эканлигини тасдиқлаш имконини беради. Бу реклама моделига асосланган ва реал фойдаланувчилар хатти-ҳаракатини таҳлил қилувчи ҳозирги интернет экотизими учун ҳаёт-мамот масаласидир.

Келажакда бу жараён янада кенгайиши кутилмоқда. ПитчБоок таҳлилига кўра, ҳозирда AI-агентлар ўзлари бажариши мумкин бўлган потенциал иш ҳажмининг атиги 1 фоизини қамраб олган. Бу дегани, яқин йилларда интернетдаги инсон улуши янада камайиб боради. Шуни ҳисобга олган ҳолда, Cloudflare сентябрь ойидан бошлаб маълумот йиғувчи AI-кроулерлар контентдан фойдалангани учун нашриётларга ҳақ тўлаши кераклигини эълон қилди.