İnsanlık tarihinde ve modern dijital dünyada eşi benzeri görülmemiş, kelimenin tam anlamıyla uğursuz bir gerçeklik sona erdi. Küresel ağ sorunlarını takip eden saygın uluslararası izleme kuruluşu «NetBlocks»un resmi açıklamasına göre, bu yılın 26 Mayıs günü İran'da ülke genelinde sosyal medya ve internet sistemi kısmen yeniden faaliyete geçti.
İran halkı tam 88 gün, yani 2093 saat boyunca dış dünyadan tamamen kopuk, dijital bir karanlık içinde kaldı. Analistlere göre bu, modern dünya tarihindeki en uzun ve en büyük ulusal «shutdown» (ağın tamamen kapatılması) olarak kayıtlara geçti. Bu engellemenin arkasındaki gerçek siyasi faktörleri, savaş gölgesindeki korkunç ekonomik kayıpları ve ağ geri döndükten sonra şok yaşayan İran halkının acı dolu itiraflarını tek bir makalede analiz ediyoruz.
Siyasi karmaşa ve ekonominin çöküşü
İran'da dijital iletişimin kesilmesi, bu yılın 8 Ocak günü hükümet politikalarına karşı başlayan geniş çaplı kitlesel protestoların arka planında başlamıştı. Birkaç hafta sonra iletişim biraz düzelmiş gibi görünse de, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran topraklarına doğrudan askeri saldırı düzenlemesinin ardından, resmi Tahran güvenlik bahanesiyle interneti tekrar tamamen kilitledi.
Hükümeti bu karardan geri adım atmaya ve iletişimi kısmen de olsa onarmaya zorlayan faktör, savaş nedeniyle yıkılan ekonomik krizdir:
Günlük zarar: İran Ticaret ve Sanayi Odası temsilcisi Afşin Kolahi'nin Nisan ayı raporuna göre, internetin olmaması nedeniyle ülke ekonomisi günde 70-80 milyon dolar zarar gördü.
İşsizlik riski: İletişim Bakanı Settar Haşimi'nin belirttiğine göre, ülkenin 90 milyonluk nüfusunun neredeyse 10 milyonunun günlük geliri ve mesleği doğrudan internetle bağlantılıydı.
Blok sırasında sosyal medyadaki çevrimiçi ticaret tamamen iflas etti. Ağa erişim için uydu üzerinden çalışan «Starlink» cihazlarını bulmak imkansızdı, basit VPN programlarının fiyatları ise akıl almaz derecede yükselmişti. En kötüsü, bunları kullanmanın cezası hapis tehdidiydi.
İranlıların farklı tepkileri: Özgürlük mü yoksa yeni bir acı mı?
Ağın kısmen geri dönmesini (bazı popüler mesajlaşma uygulamaları ve siteler hala engelli) ülke halkı farklı duygularla karşıladı. Bazıları bunu uzun süreli bir esaretten kurtuluş olarak görüyor.
Uluslararası basına yansıyan insan sesleri:
Özgürlük hissi (Tahranlı ressam kadın, The Guardian): «Sigara yaktım, en sevdiğim müziği açtım. Eşim Ali ile gözyaşlarımızı tutamayıp ağladık. Kendimizi, bunun rejimin yıkılmasından sonra gelen gerçek özgürlük hissi olduğuna inandırdık...»
Acı ve öfke (Başkentli fotoğrafçı): «Batı medyasının bunu hükümetin bir başarısı gibi göstermesi gülünç. İnternet bizim temel hakkımız! Kesinti yüzünden 6 hafta çalışamadım, borca battım. Şu an bile mobil iletişim düzgün çalışmıyor».
Blog yazarlarının trajedisi (İsfahanlı oyuncu, AP): «YouTube ve Instagram'daki kitlemi tamamen kaybettim. Birçok meslektaşım geçimini sağlamak için ekipmanlarını ve bilgisayarlarını satıp başka sektörlere geçti».
«Ağa özgürlüğümüz değil, acılarımız geri döndü»
En büyük psikolojik darbe ve şok durumu şuydu: İnternet ağı açılır açılmaz insanlar, savaş döneminde yaşanan korkunç yıkımları, harabe halindeki şehirleri ve yüzlerce ölen vatandaşlarının cenaze törenlerini gösteren video ve fotoğrafları ilk kez gördüler.
Tahranlı bir öğretmenin «The Guardian» gazetesine verdiği acı itiraf: «Sosyal medya hesaplarım yas videolarıyla dolu: anneler feryat ediyor, çocuklar ebeveynlerinin mezarları başında yatıyor. İçim parçalanıyor. Bu savaşta ne ABD, ne İsrail, ne de hükümet kazandı; asıl kaybeden biz olduk. Gençlerimizi, geçimimizi ve dünyaya olan inancımızı kaybettik. Ağa özgürlüğümüz değil, acılarımız geri döndü».
Gelecekten ne bekleniyor?
Ne yazık ki, ABD ve İsrail ile yaşanan askeri çatışmalardan sonra daha da radikalleşen İran yönetimi, gelecekte sanal kısıtlamalardan vazgeçmek istemiyor. Uluslararası siyasi gözlemcilere göre, Tahran yetkilileri gelecekte ulusal kesintilerden vazgeçip, Çin deneyimine dayalı tamamen dijital bir denetim ve sıkı filtreleme sistemi kurmayı planlıyor.
Dünyanın en karmaşık ve huzursuz bölgelerindeki durumu bizimle takip etmeye devam edin, değerli okuyucular. Sayfamızdan ayrılmayın!
“Zamin”i Telegram'da okuyun!
