Kazakistan'da yeni Anayasa yürürlüğe girdi: yönetim sistemi değişiyor

Kazakistan'da 1 Temmuz itibarıyla devlet yönetim sistemini kapsamlı bir şekilde yenileme süreci başladı. Ülke Cumhurbaşkanı Kasım-Cömert Tokayev, parlamentonun ortak oturumunda bu değişiklikleri Kazak devlet yapısının tüm sisteminin "kapsamlı tadilatı" olarak nitelendirdi.

Yeni Anayasa, başkanlık sistemini korurken parlamento yapısını, hükümetin hesap verebilirliğini ve devlet kurumları arasındaki ilişkileri değiştiriyor.

Tokayev, devlet yönetiminde yeni bir dönemin başladığını söyledi

Kasım-Cömert Tokayev, ülkenin bağımsızlığı ve egemenliğinin gerçekleştirilen reformların temel taşı olmaya devam edeceğini vurguladı.

Devlet başkanı, reformların temel amacının yönetim verimliliğini artırmak, gereksiz bürokrasiyi azaltmak ve devlet organlarının toplum karşısındaki sorumluluğunu güçlendirmek olduğunu belirtti.

Tokayev, "Kazak devlet yapısının tüm binasını, temelini ve ana sütunlarını kapsamlı bir şekilde tadil etmeyi planlıyoruz" dedi.

Cumhurbaşkanı, yeni siyasi sistemin "güçlü başkan - nüfuzlu Kurultay - hesap verebilir hükümet" ilkesi temelinde çalışacağını açıkladı.

Başkanlık sistemi korunacak

Yeni Anayasa yürürlüğe girdikten sonra da Kazakistan başkanlık sistemiyle yönetilen bir devlet olmaya devam edecek.

Cumhurbaşkanı; Anayasa'nın, ülkenin bağımsızlığının, toprak bütünlüğünün ve halkın birliğinin ana teminatıdır. Devlet başkanı ayrıca:

• en üst düzey yetkili ve Başkomutan olmaya devam eder;

• iç ve dış politikanın ana yönlerini belirler;

• Kazakistan'ı uluslararası arenada temsil eder;

• kolluk kuvvetlerinin başkanlarını atar.

Resmi Astana'ya göre reformlar, başkanlık kurumunu zayıflatmayı değil, devlet kurumları arasındaki yetki ve sorumlulukları daha net bir şekilde dağıtmayı amaçlıyor.

İki kanatlı parlamentonun yerini Kurultay alacak

Reformların en büyük değişikliklerinden biri iki kanatlı parlamentodan vazgeçilmesi oldu. Senato ve Meclis yerine tek bir yasama organı olan tek kanatlı Kurultay kurulacak.

Yeni parlamento 145 milletvekilinden oluşacak. Bunların parti listeleri temelinde seçilmesi kararlaştırıldı.

Tokayev, Kurultay'ın gereksiz bürokratik prosedürlerden kurtulması, yasaları daha hızlı ve kaliteli bir şekilde kabul etmesi ve hükümet faaliyetleri üzerinde etkili bir denetim kurması gerektiğini vurguladı.

Kazakistan lideri, yeni parlamento seçimlerinin Ağustos 2026'da yapılacağını duyurdu. Anayasa'nın yürürlüğe girmesiyle birlikte seçim kararnamesini imzalayacağını belirtti.

Cumhurbaşkanı yardımcılığı makamı getirilecek

Yeni Temel Kanun'da Kazakistan için önemli siyasi değişikliklerden bir diğeri de cumhurbaşkanı yardımcılığı makamının yeniden getirilmesidir.

Bu makam Kazakistan'da 1996 yılında kaldırılmıştı. Yeni sistemde cumhurbaşkanı yardımcısı devlet başkanı tarafından atanır ve başkanlık yetkilerinin devamı konusunda önemli bir rol üstlenebilir.

Reuters analizine göre, cumhurbaşkanı yardımcılığı kurumunun ortaya çıkışı, ülkede iktidarı gelecekteki başkana devretme mekanizmasını oluşturabilir. Tokayev'in mevcut tek yedi yıllık başkanlık dönemi 2029'da sona eriyor.

Referandumda seçmenlerin yüzde 87'si destekledi

Kazakistan'ın yeni Anayasası, 15 Mart 2026 tarihinde yapılan halk oylamasında kabul edilmişti.

Merkez Seçim Komisyonu'nun resmi sonuçlarına göre:

• seçmen katılımı yüzde 73,12 oldu;

• oy kullananların yüzde 87,15'i yeni Anayasayı destekledi;

• katılımcıların yaklaşık yüzde 10'u karşı oy kullandı.

Yeni belge; parlamentonun yeniden düzenlenmesini, cumhurbaşkanı yardımcılığı makamının getirilmesini ve devlet kurumları arasındaki yetki dağılımının güncellenmesini öngörüyor.

Reformlar farklı şekillerde değerlendiriliyor

Kazak yetkililer, yeni Anayasayı devlet yönetimini modernleştirmeye ve siyasi sistemin verimliliğini artırmaya yönelik tarihi bir adım olarak değerlendiriyor.

Ancak bazı siyasi analistler, cumhurbaşkanı yardımcısının bizzat başkan tarafından atanmasının ve devlet başkanının geniş yetkilerinin korunmasının yürütme organının etkisini daha da güçlendirebileceğini belirtiyor.

Tokayev ise iktidarı erken devretme planı olduğu yönündeki tahminleri reddetti ve bir sonraki başkanlık seçiminin 2029'da yapılacağını bildirdi.

1 Temmuz'da yürürlüğe giren yeni Anayasa, Kazakistan siyasi sistemindeki en büyük değişikliklerden biri oldu. Artık reformların pratikte nasıl işleyeceği ve yeni Kurultay'ın hükümet üzerinde ne kadar etkili bir denetim kurabileceği, Ağustos seçimlerinden sonra daha da netleşecek.