Kayan kadınları neden boyunlarına halka takıyor?

Güzellik kavramı her dönemde ve toplumda aynı olmamıştır. Farklı halklar dış görünüşe, kıyafetlere, takılara ve beden süslemelerine kendi kültürel bakış açıları, gelenekleri ve toplumsal değerleri doğrultusunda anlam yüklemiştir. Bazı toplumlarda sıradan bir takı sayılan bir nesne, başka bir halk için kadınlığın, statünün veya ulusal kimliğin önemli bir göstergesi olabilir.

Bunun en sık anılan örneklerinden biri, Myanmar’ın Kayah eyaletinde yaşayan Kayan halkının bazı kadınları arasındaki boyun halkası takma geleneğidir. Kayanlar, Karen halkları içindeki etnik gruplardan biridir. Lahvi grubuna mensup kadınlar, pirinçten yapılmış spiral halkaları boyunlarına takmalarıyla tanınır. Bu gelenek özellikle Demoso bölgesinde kaydedilmiştir.

Kızlar çocukluktan itibaren halka takıyordu

Kaynaklarda Kayan kızlarının boyun halkalarını çocukluk döneminden itibaren takmaya başladığı belirtilir. Bazı gözlemlere göre bu süreç yaklaşık 5 yaşında başlar; kız büyüdükçe spiralin uzunluğu ve sarım sayısı artırılır.

Bu geleneği yalnızca dış görünüşle açıklamak doğru olmaz. Atsuko Shimoda ve Seiji Ohsawa tarafından 2017’de yayımlanan bir araştırmada, boyun halkalarının Kayan kadınlarının kendilerini ifade etme biçimleri ve güzellik anlayışlarıyla ilişkisi incelenmiştir. Bununla birlikte kadınlar, halkaların ağır ve rahatsız edici olduğunu da kabul etmiştir.

Araştırmada bir başka ilginç veri de yer alır. 2014 yılındaki gözlemler ve Shimoda’nın 2015 tarihli verilerine göre, Kayah eyaletinin Demoso bölgesindeki dört köyde kadın nüfusunun toplam yüzde 10,6’sı boyun halkası takıyordu. Araştırma materyallerinde bunun 85 kadına karşılık geldiği belirtilir.

Boyun aslında uzamıyor

Kayan kadınları hakkındaki en yaygın inanışlardan biri, halkaların boynu uzattığı düşüncesidir. Bilimsel gözlemler ise durumun biraz farklı olduğunu gösterir.

Pirinç spiralin ağırlığı, yıllar boyunca omuzlara ve göğüs kafesinin üst kısmına baskı uygular. Bunun sonucunda köprücük kemiği aşağı doğru yer değiştirir ve göğüs kafesinin üst bölümünün şekli değişir. Bu nedenle boyun çok daha uzun görünür. Yani boyun omurları kelimenin tam anlamıyla uzamaz; uzun boyun görüntüsü esas olarak vücut yapısındaki değişikliklerden kaynaklanır.

2015’te yayımlanan antropometrik bir araştırmada, boyun halkasını çocukluktan itibaren takmanın vücut oranları üzerindeki etkisi de incelenmiştir. Araştırmacılar, etkinin özellikle ergenlik döneminden itibaren fark edilmeye başladığını belirtmiştir.

Bununla birlikte, bu geleneğin kökeni hakkında bilimsel açıdan kesin kabul görmüş tek bir açıklama yoktur. Farklı dönemlerde korunma, kabile kimliğini koruma, toplumsal statü ve güzellik anlayışlarıyla bağlantılı çeşitli varsayımlar öne sürülmüştür. Araştırmacılar ise geleneğin kesin kökeninin hâlâ tartışmalı olduğunu vurgulamaktadır.