Yoqilgʻi narxini nazorat qilish tizimi: Britaniya tajribasi kutilgan natijani bermoqdami?

Buyuk Britaniya hukumati tomonidan haydovchilarga eng arzon yoqilgʻi quyish shoxobchalarini topishda koʻmaklashish maqsadida ishga tushirilgan Fuel Finder tizimi hozircha kutilganidek narxlarning pasayishiga olib kelgani yoʻq. Soha mutaxassislari va avtomobilchilar birlashmalari ushbu raqamli yechimning samaradorligi borasida turlicha fikr bildirishmoqda. Mazkur tizim haydovchilarga real vaqt rejimida narxlarni solishtirish imkonini bergan boʻlsa-da, bozor konʼyunkturasiga taʼsiri hali ham soʻroq ostida qolmoqda. Bu haqda Autocar.co.uk xabar beradi.

Toʻrt oy muqaddam ishga tushirilgan Fuel Finder xizmati ayni paytda Waze, Petrol Prices va AA kabi mashhur ilovalar orqali ishlamoqda. Buyuk Britaniya Energetika xavfsizligi va net-zero departamenti (DESNZ) maʼlumotlariga koʻra, tizim mamlakatdagi yoqilgʻi shoxobchalarining 95 foizini qamrab olgan. Raqobat va bozorlar boshqarmasi (CMA) hisob-kitoblariga koʻra, haydovchilar eng qimmat va eng arzon shoxobcha oʻrtasidagi farq hisobiga bir marta bakni toʻldirishda 9 funt sterlinggacha mablagʻ tejashlari mumkin.

Raqobatning zaifligi va narxlar shaffofligi

CMA katta direktori Geoff Steadman soʻnggi oylarda yoqilgʻi narxi oshishi haydovchilar hamyoniga jiddiy zarba boʻlayotganini taʼkidladi. Uning fikricha, Fuel Finder kabi xizmatlar narxlarni shaffoflashtirish orqali shoxobchalarni oʻzaro raqobat qilishga majbur qilishi va uzoq muddatli istiqbolda narxlarni pasaytirishi kerak. Biroq, sohadagi zaif raqobat muhiti haydovchilarning hali ham ortiqcha pul toʻlashiga sabab boʻlmoqda.

Britaniyaning nufuzli RAC avtomobilchilar tashkiloti vakili Simon Williams Autocar nashriga bergan intervyusida, tizimning ishlash mexanizmi haqida yakuniy xulosa chiqarishga hali erta ekanligini bildirdi. Uning soʻzlariga koʻra, ayniqsa dizel yoqilgʻisi narxi kutilganidan ancha sekin pasaymoqda. Shunga qaramay, Williams kelajakda ushbu tizim bozorda sezilarli oʻzgarish yasashiga umid bildirgan.

Isteʼmolchilar xulq-atvori va bozor faktori

Yoqilgʻi sotuvchilari assotsiatsiyasi (PRA) ijrochi direktori Gordon Balmer esa Fuel Finder tizimi xaridorlarning tanloviga sezilarli taʼsir koʻrsatganiga ishonmaydi. Balmerning taʼkidlashicha, isteʼmolchilar ushbu tizimsiz ham supermarketlardagi shoxobchalar arzonroq, magistral yoʻllardagisi esa qimmatroq ekanini yaxshi bilishadi. Yaqin Sharqdagi inqiroz davrida supermarketlarda savdo hajmi oshgani narx shaffofligi bilan emas, balki odamlarning narx koʻtarilishidan oldin zaxira qilish istagi bilan bogʻliq edi.

Qiziqarli jihati shundaki, AA (Automobile Association) vakili Luke Bosdet boshqacha manzarani kuzatgan. Uning soʻzlariga koʻra, ulgurji narxlar oshayotgan bir paytda, koʻplab magistral yoʻl boʻyidagi servis markazlari oʻz narxlarini tushirishga majbur boʻlgan. Bu esa raqamli monitoring tizimlari bilvosita boʻlsa-da, narxlarni jilovlashda rol oʻynayotganidan dalolat berishi mumkin.

Oʻzbekiston avtomobil bozorida ham yoqilgʻi narxlarining oʻzgaruvchanligi sharoitida, xalqaro tajribadagi bunday raqamli monitoring vositalari muhim ahamiyatga ega. Britaniya tajribasi shuni koʻrsatmoqdaki, shunchaki narxni koʻrsatish kifoya emas, balki bozorda real raqobat muhitini yaratish va isteʼmolchilarning ushbu maʼlumotlardan faol foydalanishini taʼminlash lozim. Hozircha Britaniya hukumati tizimning muvaffaqiyatini baholash uchun qoʻshimcha maʼlumotlar toʻplashda davom etmoqda.