AQSH prezidenti Donald Tramp Grenlandiya orolini Qo‘shma Shtatlar nazoratiga olish istagini yana bir bor ochiqchasiga e’lon qilib, Arktika mintaqasida yangi diplomatik keskinlikni keltirib chiqardi. Oq uy rahbarining ta’kidlashicha, Vashington orolni «qanday bo‘lmasin» qo‘lga kiritishi shart, aks holda bu strategik nuqta Rossiya yoki Xitoy qo‘liga o‘tib ketishi mumkin.
NATO ichidagi nizo va Daniyaning qat’iy javobi
Trampning 2025 yilgi prezidentlik muddati boshidanoq yangragan ushbu tahdidi Daniya hukumatini g‘azabga keltirdi. Daniya Bosh vaziri Mette Frederiksen bunday urinish nafaqat xalqaro huquqqa zid, balki amalda NATO alyansini parchalab yuborishidan ogohlantirdi. Zero, ham Daniya, ham Grenlandiya harbiy blokning teng huquqli a’zolari hisoblanadi.
Nima uchun aynan Grenlandiya?
- Mantiqiy savol tug‘iladi: AQSHni orolning muzliklari emas, balki uning qa’ridagi qanday boyliklar o‘ziga jalb qilmoqda?
- Zamonaviy iqtisodiyot xazinasi: Orol mis, oltin, temir rudasi va rux kabi an’anaviy metallardan tashqari, yuqori texnologiyalar uchun hal qiluvchi bo‘lgan grafit, nikel va nodir yer elementlari zaxirasiga ega.
- Elektromobillar va mudofaa: Grafit va nikel litiy-ionli akkumulyatorlar uchun, nodir yer elementlari esa shamol turbinalari, smartfonlar va murakkab harbiy tizimlar ishlab chiqarish uchun suv va havodek zarur.
- Yevropaning umidi: Grenlandiyadagi resurslarning aksariyati Yevropa Ittifoqi tomonidan «muhim xomashyo» deb tan olingan. Ushbu zaxiralar G‘arbning Xitoy ta’minotiga bo‘lgan qaramligini tugatishi mumkin.
To‘siqlar: Ekologiya va siyosat
Biroq, Grenlandiya boyliklarini qazib olish aytishgagina oson. Bugungi kunda orolda tog‘-kon sanoati hali boshlang‘ich bosqichda.
- Qat’iy taqiqlar: Mahalliy hukumatning uran qazib olishni taqiqlagani ko‘plab loyihalarni to‘xtatib qo‘ydi. Chunki uran ko‘pincha boshqa qimmatbaho metallar bilan bir qatlamda uchraydi.
- Ijobiy siljish: Yaqinda Yevropa Ittifoqi ko‘magida Amitsoq grafit loyihasiga ruxsat berildi. Bu loyiha amalga oshsa, Yevropa akkumulyator sanoatida mustaqillikka erishishi mumkin.
Geosiyosiy shaxmat taxtasi
Grenlandiyaning Shimoliy Amerika va Yevropa o‘rtasida joylashgani uni strategik «oltin ko‘prik»ka aylantiradi. Global iqtisodiyot bo‘linayotgan bir paytda, resurslar ustidan nazorat o‘rnatish faqat tijorat emas, balki milliy xavfsizlik masalasiga aylandi. Trampning «Grenlandiyani qo‘lga kiritish» rejasi ortida aynan mana shu ta’minot zanjirlarini monopollashtirish istagi yotibdi.
Sizningcha, AQSH Grenlandiyani kuch bilan egallashga harakat qilsa, bu uchinchi jahon urushiga sabab bo‘lishi mumkinmi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
