Yer yuzining geologik qiyofasi biz tasavvur qilgandan ko‘ra tezroq o‘zgarmoqda. Kolumbiya universiteti geologlari tomonidan o‘tkazilgan so‘nggi tadqiqotlar olamshumul yangilikni oshkor qildi: Afrika qit’asining parchalanish jarayoni kutilganidan ancha jadallashgan. Ushbu ilmiy izlanish natijalari nufuzli Nature Communications jurnalida chop etildi.
Qit’aning ikkiga ajralishi: Riftogenez nima?
Gap Sharqiy Afrika rift tizimi deb ataluvchi ulkan tektonik yoriq haqida bormoqda. Ayni damda Afrika plitasi ikkita mustaqil qismga — Somali va Nubiya plitalariga ajralib bormoqda. Olimlarning ta’kidlashicha, ushbu riftogenez jarayoni kelajakda Yer xaritasida mutlaqo yangi okeanning paydo bo‘lishiga olib keladi.
Turkana hududidagi "xavfli" ingichkalashish
Tadqiqotchilar asosiy e’tiborni Efiopiya va Keniya chegarasidagi Turkana rift zonasiga qaratishdi. Seysmik tahlillar natijasi geologlarni hayratda qoldirdi:
Yoriqning markaziy qismida yer qobig‘i o‘ta yupqalashib, bor-yo‘g‘i 13 kilometrgacha tushib qolgan.
Taqqoslash uchun, qit’aning chekka hududlarida bu ko‘rsatkich 35 kilometrdan oshadi.
Muhim nuqta: Geologiya qonuniyatlariga ko‘ra, yer qobig‘i qalinligi 15 kilometrdan kamaysa, qit’aning butunlay parchalanib ketish jarayoni ortga qaytmas tus oladi. Afrika esa allaqachon ushbu "chegaraviy nuqta"dan o‘tib bo‘lgan.
Yangi okean qanday hosil bo‘ladi?
Yer qobig‘i yupqalashishda davom etar ekan, Yer qa’ridagi qaynoq magma yuqoriga ko‘tarila boshlaydi. Bu jarayon vaqt o‘tishi bilan okean tubiga xos bo‘lgan yangi turdagi qobiqni shakllantiradi. Keyinchalik hosil bo‘lgan ulkan pastlik va chuqurliklarga Hind okeani suvlari yopirilib kiradi. Natijada Afrikaning bir qismi alohida orol yoki qit’a sifatida ajralib chiqadi.
Xavotirga o‘rin bormi?
Olimlar shunday ulkan geografik o‘zgarishlar tezlashganini aytsa-da, oddiy aholi uchun hozircha xavotirga asos yo‘q. Qit’aning to‘liq ajralib, yangi okeanning shakllanishi uchun hali millionlab yillar kerak bo‘ladi. Biroq, bugungi kashfiyot insoniyatga sayyoramizning tinimsiz harakatdagi tirik organizm ekanligini yana bir bor eslatdi.
Sizningcha, million yillardan keyin Yer xaritasi qanday ko‘rinishga ega bo‘ladi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
