Yevropada yangi energetik zarba: Yamal gazining katta oqimi Osiyoga burildi!

Rossiyadan Yevropa Ittifoqi davlatlariga eksport qilinadigan suyultirilgan tabiiy gaz (STG/SPG) hajmi joriy yildagi eng past ko‘rsatkichga tushib ketdi. «Yamal SPG» loyihasidan chiqayotgan asosiy hajm Shimoliy dengiz yo‘li orqali to‘g‘ridan to‘g‘ri Osiyo bozoriga — Xitoy va Janubiy Koreyaga yo‘naltirilmoqda. Ayni paytda Xitoy kompaniyalari Rossiya gazini Yevropaga qayta sotishni to‘xtatgan, buning ortidan esa «ko‘hna qit’a»da gaz narxi keskin ko‘tarilib, 1000 kubometr uchun 1 000 dollarlik psixologik chegaraga yaqinlashmoqda.

Avgust oyidagi keskin qulash: Ta’minot 3 barobarga qisqardi

Kemalarning xalqaro harakatini kuzatuvchi AIS tizimi ma’lumotlariga ko‘ra, avgust oyida Yevropa terminallariga bor-yo‘g‘i 8 ta «Yamal SPG» tankeri kirib kelgan. Ular yetkazib bergan gaz hajmi 800 million kubometrdan ham kam bo‘lib, bu 2026 yilgi mutlaq antirekord hisoblanadi:

• Iyulgacha bo‘lgan holat: Yozning o‘rtalariga qadar Yamalda ishlab chiqarilgan gazning deyarli 100 foizi Yevropaga oqib kelayotgan edi. Yetkazib berish ko‘rsatkichi oyiga 24 ta partiyani, ya’ni 2,2 milliard kubometrdan ortiq hajmni tashkil etgan;

• Avgustdagi taqsimot: Rossiyadan Yevropaga yetkazilgan umumiy hajmning yarmi Fransiyaga, ikkitadan tanker esa Niderlandiya va Ispaniya terminallariga to‘g‘ri kelgan.

Shimoliy dengiz yo‘li va Xitoy bozori: Tankerlar nega yo‘nalishini o‘zgartirdi?

Yoz faslida Arktika muzliklarining erishi Shimoliy dengiz yo‘li bo‘ylab navigatsiyaning avj pallasiga chiqishiga imkon yaratadi. Bu yo‘nalish Rossiyadan Osiyo bozorlariga chiqishning eng qisqa va tezkor yo‘li hisoblanadi:

• 15 ta tanker Osiyo reysida: «Yamal SPG» flotiga tegishli 15 ta yirik gaz tashuvchi kema (shu jumladan, 11 ta muz toifasidagi tanker) to‘liq Osiyo yo‘nalishiga safarbar etildi. 2 sentyabr holatiga ko‘ra, kamida 4 ta gaz tashuvchi kema Shimoliy dengiz yo‘li bo‘ylab harakatlanmoqda, yana 5 tasi esa Xitoy sohillariga yetib borgan;

• Xitoyda talab oshdi: Xitoy ichki bozorida gaz narxlari ko‘tarilgani sababli, mahalliy treyderlar Yamal SPG'sini Yevropaga qayta eksport qilish amaliyotini butunlay to‘xtatib, yonilg‘ini o‘z ehtiyojlari uchun olib qolmoqda.

Yevropadagi narx portlashi: $1 000 lik xavf va bo‘g‘ozlardagi mavhumlik

Ta’minotning keskin kamayishi Yevropa birjalaridagi vaziyatni izdan chiqardi. So‘nggi kunlarda Yevropa xablaridagi gaz narxi Osiyo bozori ko‘rsatkichlaridan ham oshib ketdi va 1000 kubometr uchun 870 dollardan yuqoriladi. Tahlilchilar narx tez orada 1 000 dollargacha ko‘tarilishini taxmin qilmoqda.

Vaziyatni murakkablashtirayotgan asosiy omillar:

• Hurmuz bo‘g‘ozidagi inqiroz: Yaqin Sharqdan Hurmuz bo‘g‘ozi orqali SPG yetkazib berish tiklanishiga bo‘lgan umidlar puchga chiqmoqda. Bu esa qish mavsumi oldidan Yevropa yer osti omborlarini to‘ldirish rejalarini xavf ostiga qo‘ymoqda;

• Uzoq muddatli kontraktlar nazorati: Yamal gazining asosiy qismi Xitoy, Fransiya, Germaniya va Ispaniya kompaniyalari bilan imzolangan uzoq yillik shartnomalar asosida sotiladi. Gaz oqimini aynan qaysi mintaqaga yo‘naltirishni bozor kon’yunkturasidan kelib chiqib ushbu kompaniyalarning o‘zlari hal qiladi;

• Yevrokomissiyaning yon bosishi: YEI 2027 yil 1 yanvardan boshlab Rossiyaning suyultirilgan gaziga to‘liq taqiq (embargo) joriy etishni rejalashtirgan. Biroq ittifoq rahbariyati o‘z kompaniyalariga shartnomalarni yopish va yonilg‘ini uchinchi mamlakatlarga qayta sotish uchun embargo kuchga kirganidan keyin yana yarim yillik qo‘shimcha imtiyozli muddat berishga majbur bo‘ldi.

Qish mavsumi yaqinlashgani sari logistika zanjirlarining Osiyo foydasiga o‘zgarishi va global muqobil ta’minotning cheklangani Yevropa energiya bozorida navbatdagi keskin inqiroz boshlanayotganidan darak bermoqda.

Sizningcha, Yevropa Ittifoqi yaqinlashib kelayotgan qishda gaz narxlarining 1 000 dollardan oshib ketishiga qarshi qanday choralar ko‘rishi mumkin: yanada qattiqroq tejamkorlikka o‘tiladimi yoki sanksiyaviy cheklovlarni yumshatishga majbur bo‘lishadimi? Fikrlaringizni izohlarda qoldiring!