Siyosiy nayrang: Pashinyan Putin bilan uchrashuvda YEIga intilish «strategik tanlov emas»ligini aytdi

Bishkek shahrida bo‘lib o‘tgan uchrashuvda Rossiya prezidenti Vladimir Putin va Armaniston bosh vaziri Nikol Pashinyan Yerevan tashqi siyosatidagi eng katta ziddiyat — bir vaqtning o‘zida ham Yevropa Ittifoqi (YEI), ham Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqiga (YEOII) a’zo bo‘lish intilishini muhokama qildi. Uchrashuv chog‘ida Vladimir Putin rasmiy Moskva Armanistonning tanloviga qarab ish tutishini, agar Yerevan chinakam yevrointegratsiya yo‘lini tanlasa, Rossiya ikki tomonlama munosabatlarni tubdan qayta ko‘rib chiqishini ma’lum qildi.

Bundan oldin Kreml matbuot kotibi Dmitriy Peskov YEOII majburiyatlari va Yevropa sari intilish o‘rtasidagi ziddiyatni faqat xalq referendumi orqali hal qilish qonuniy mexanizm bo‘lishini ochiq bayon etgan edi. Biroq Bishkekdagi muzokaralarda Pashinyan Armaniston siyosiy tarixida misli ko‘rilmagan e’tirof bilan chiqdi.

Referendumni chetlab o‘tish nayrangi: Yevropaga qadam nima uchun tashlangandi?

Armanistonning «Jamoatchilik tribunali» nashri yozishicha, Nikol Pashinyan 2026 yil iyun oyida mamlakat parlamenti tomonidan qabul qilingan YEIga kirish jarayonini boshlash haqidagi qonun Armanistonning asl strategik tanlovi emasligini ta’kidlagan.

Ma’lum bo‘lishicha, jamoat tashkilotlari ushbu masalada umumxalq referendumi o‘tkazish uchun 250 ming imzo to‘plashni boshlagan bo‘lgan. Hukumat esa xalqning to‘g‘ridan to‘g‘ri ovoz berishiga yo‘l qo‘ymaslik va bu ssenariyning oldini olish maqsadida parlament orqali shoshilinch ravishda qonunni qabul qildirgan. Davlat taqdiri uchun hal qiluvchi bo‘lishi kerak bo‘lgan ushbu qadam aslida aholining xohish-irodasini to‘sib qo‘yish uchun shunchaki taktik manyovr sifatida ishlatilgan. Pashinyan referendum o‘tkazishni YEIga rasmiy ariza topshirilguncha va nomzod maqomi olinguncha «erta» deb atab, uni noma’lum muddatga surib qo‘ydi.

Tahlilchilarning fikricha, bu e’tirof birdaniga uch tomonga nisbatan ochiq siyosiy nayrang bo‘ldi:

• Rossiyaga nisbatan: Moskva so‘ragan va qonuniy deb bilgan xalq referendumi ataylab bloklangani va yevrointegratsiya aslida shunchaki vaziyatdan chiqish yo‘li ekani bildirildi;

• Yevropa Ittifoqiga nisbatan: Yerevanga 2,5 milliard yevrolik investitsiya paketi ajratayotgan va vizasiz rejim bo‘yicha muzokaralar olib borayotgan Bryusselga ushbu qonunlar shunchaki byurokratik hiyla ekani ko‘rsatib qo‘yildi;

• Armaniston xalqiga nisbatan: Hukumat xalqdan o‘z rejalariga zid javob olishdan qo‘rqib, fuqarolarni to‘g‘ridan to‘g‘ri ovoz berish huquqidan mahrum qildi va parlamentdagi ko‘pchilik ovoziga tayandi.

Moskva bilan munosabatlarning sovishi: 2025–2026 yillar xronologiyasi

Bishkekdagi uchrashuvga qadar Armaniston rahbariyati Kreml tomonidan do‘stona bo‘lmagan harakatlar sifatida baholangan bir qator qadamlarni tashladi:

• 2025 yil 26 dekabr: Pashinyan KXSHTni (ODKB) «samarasiz» deb e’lon qildi va undagi ishtirokni qayta ko‘rib chiqishini aytdi;

• 2026 yil fevral: Qozog‘istondagi KXSHT mashg‘ulotlaridan bosh tortgan Yerevan bir vaqtning o‘zida NATOga a’zo Gretsiya va Bolgariya harbiy bo‘linmalari bilan hamkorlikda mashqlar o‘tkazdi;

• 2026 yil may: Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Armaniston parlamentida Rossiyaga qarshi ayblovlar bilan chiqish qildi va Yerevan bunga hech qanday diplomatik e’tiroz bildirmadi;

• 2026 yil iyun: Parlament YEIga kirish bo‘yicha jarayonni boshlash to‘g‘risida qonun qabul qildi;

• 2026 yil avgust: Pashinyan G‘arb OAVlariga bergan intervyusida yaqin besh yil ichida KXSHTga qaytish niyati yo‘qligini, aksincha, NATO bilan munosabatlarni yengillashtirish uchun Armanistonni tashkilotdan chiqarib yuborishlarini istashini ma’lum qildi.

Hujjatdagi strategiya va og‘zaki inkor: Ikki xil voqelik

2026 yilning avgust oyida Armaniston hukumati 2026–2031 yillarga mo‘ljallangan ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish dasturini tasdiqladi. Besh yillik ushbu rasmiy hujjatda YEI bilan strategik sheriklikni chuqurlashtirish, qonunchilikni savdo va bojxona sohalarida to‘liq Yevropa standartlariga moslashtirish, 2,5 milliard yevrolik yevroinvestitsiyalarni o‘zlashtirish hamda 2031 yilgacha KXSHTga qaytmaslik aniq belgilab qo‘yilgan.

Biroq, Yevropa me’yorlariga o‘tish amalda YEOII reglamentlariga to‘g‘ridan to‘g‘ri zid keladi. Pashinyanning Bishkekda bu qadamlarning barchasi referendumni chetlab o‘tish uchun qilingan vaqtinchalik taktika ekanini tan olishi hukumatning o‘z rasmiy dasturini mazmunsiz siyosiy ko‘rinishga aylantirib qo‘ydi. Rasmiy hujjatda Yevropa tanlovi muqarrar va strategik deb ko‘rsatilgan bo‘lsa, bosh vazirning shaxsan o‘zi buni oddiy vaziyat taqozosi deb izohladi.

Armaniston ayni paytda og‘ir siyosiy noaniqlik holatida qolmoqda: Moskva tomonidan YEOII doirasidagi iqtisodiy imtiyozlar bekor qilinishi xavfi kuchaymoqda, Yevropa Ittifoqiga integratsiyaning aniq legitim poydevori yo‘q, mamlakat ichkarisidagi strategik yo‘nalish esa shaxsiy bayonotlar bilan yo‘qqa chiqarilgan.

Sizningcha, Nikol Pashinyanning Rossiya va G‘arb o‘rtasidagi bunday ikki tomonlama diplomatik harakatlari Armanistonni iqtisodiy bo‘hrondan asrab qola oladimi yoki aksincha, mamlakatni har ikki tomon ishonchidan mahrum etadimi? O‘z tahlillaringizni izohlarda qoldiring!