«Gaagada shov-shuvli sud jarayoni»: Turkiya Ukrainani Xalqaro jinoiy sudga berdi

Qora dengizdagi harbiy qarama-qarshilik xalqaro huquq va diplomatiya tarixida misli ko‘rilmagan siyosiy mojaro darajasiga ko‘tarildi. Dengizchilik va yuk tashuvlariga ixtisoslashgan nufuzli Turkiya portali «HaberDenizde» xabar berishicha, turk tomoni Ukraina qurolli kuchlarining tijorat kemasi — «Reyhan Sarı»ga uyushtirgan qonli hujumi yuzasidan Gaagadagi Xalqaro jinoiy sudga (XJS / MUS) rasmiy da’vo arizasi kiritdi. Ikki davlat o‘rtasidagi aloqalarni taranglashtirgan mazkur da’vo bo‘yicha «Memishoglu Kurun» yuridik firmasi asoschisi Nuri Koray Kurun sud prokuraturasiga Ukraina hujumini isbotlovchi rad etib bo‘lmas ashyoviy dalillar to‘plami taqdim etilganini ma’lum qildi.

Kelishilgan hujjatlarga ko‘ra, kema egasi bilan birgalikda zarba paytida bortda bo‘lgan 12 nafar turk dengizchisi hamda fojiali tarzda halok bo‘lgan 54 yoshli mexanik Savash Chakarning oila a’zolari rasmiy jabrlanuvchi sifatida ishtirok etmoqda. Advokatlarning ta’kidlashicha, maxsus ekspertiza sudnoga kassetali (sochiluvchi) jangovar kallakka ega o‘q-dori tekkanini, snaryad turar-joy qismini teshib o‘tib, ichkarida portlaganini tasdiqlagan. Bu xalqaro tribunal uchun tinch savdo kemalariga qilingan hujumlar bo‘yicha tarixdagi ilk pretsedentga aylanishi mumkin.

Xo‘sh, Anqara Kiyevga qarshi sud ishini oxirigacha olib boradimi, Erdog‘anning «Qora dengiz hisob-kitob maydoni emas» degan ogohlantirishi nimani anglatadi va Gaaga sudining qarori qanday oqibatlarga olib keladi?

«Ichkarida portlagan kassetali snaryad va qurbonlar»: Da’voning asosiy tafsilotlari

«HaberDenizde» nashri va advokatlar ochiqlagan rasmiy dalillar:

• Kassetali jangovar qurol izlari: Ekspertiza «Reyhan Sarı» kemasining turar-joy moduliga aynan kassetali portlovchi elementlar bilan jihozlangan snaryad urilganini, metall bo‘laklari kema ichiga sochilib ketganini aniqladi;

• Bir kishi halok bo‘ldi, uch kishi yaralandi: Rossiyaning «Taman» portidan ko‘mir ortib, Turkiyaning Trabzon shahri tomon yo‘l olgan kemaga Novorossiysk yaqinida (22 iyul kuni) uyushtirilgan hujumda 54 yoshli dengizchi Savash Chakar mashina bo‘limida halok bo‘ldi;

• Qutqaruv operatsiyasi: Og‘ir tan jarohati olgan ikki nafar dengizchi Turkiya sohil xavfsizlik xizmati vertolyotlari yordamida shoshilinch Samsun shahri kasalxonalariga evakuatsiya qilingan;

• Da’vogarlar tarkibi: Arizani kema kompaniyasi, ekipajning omon qolgan 12 nafar a’zosi va marhum Chakarning oilasi imzolagan.

Gaagadagi jarayon: XJS qanday qaror qabul qilishi mumkin?

Xalqaro jinoiy suddagi ishning istiqbollari va huquqiy muddatlari:

• Ilk bosqich — 6 oy: Advokat Nuri Koray Kurunning baholashicha, da’vo arizasini ko‘rib chiqish va dalillarni tahlil etish bo‘yicha prokuraturaning dastlabki bosqichi taxminan yarim yil davom etadi;

• Jarayon 2 yilgacha cho‘zilishi mumkin: Sudning to‘liq hukmi chiqarilishi ikki yilgacha vaqtni olishi taxmin qilinmoqda;

• Xalqaro huquqda yagona pretsedent: Advokatning qayd etishicha, shu kunga qadar savdo flotiga qilingan bunday harbiy hujumlar bo‘yicha XJS tomonidan chiqarilgan tayyor to‘g‘ridan to‘g‘ri huquqiy pretsedent mavjud emas, shu bois ish tarixiy ahamiyat kasb etadi;

• Harbiy jinoyat ayblovi: Da’vogarlar savdo va tinch maqsaddagi kemani ataylab nishonga olishni xalqaro urush qonunlari va konvensiyalarining qo‘pol buzilishi deb baholamoqda.

Qora dengizdagi tahdidlar: Turk kemalariga ketma-ket zarbalar

«Reyhan Sarı» fojiasi hududdagi yagona xavfli hodisa emas:

• «Altura» tankerining nishonga olinishi: Mart oyida neft tashuvchi Turkiyaning «Altura» tankeri ham xuddi shunday hujumga uchragan, Turkiya Transport vaziri Abdulqodir Uralog‘lu bunda ekipajsiz katerlar qo‘llanganini bildirgan edi;

• «Nadezhda» va «MV Güllük» hujumlari: Avgust oyida meva-sabzavot tashuvchi «Nadezhda» kemasiga uyushtirilgan dronlar zarbasidan 4 nafar dengizchi (jumladan 3 nafar turk fuqarosi) yaralandi, oradan bir necha kun o‘tib «MV Güllük» suxogruzi shikastlandi;

• Erdog‘anning keskin bayonoti: Turkiya Prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on Qora dengiz «o‘zaro hisob-kitob maydoni»ga aylanmasligi kerakligini va Turkiyaning maxsus iqtisodiy zonasidagi har qanday tahdidlar qabul qilib bo‘lmas ekanini qat’iy ta’kidlagan.

Anqara yuristlari tomonidan Gaaga sudiga topshirilgan mazkur da’vo Qora dengizda kechayotgan to‘qnashuvlar endi nafaqat harbiy frontda, balki xalqaro adliya va diplomatiya maydonida ham keskin javob reaksiyasini keltirib chiqarishini isbotladi.

Sizningcha, Gaagadagi Xalqaro jinoiy sud Turkiya fuqarosining o‘limi va tinch savdo kemasining o‘qqa tutilishi bo‘yicha Ukraina qurolli kuchlariga nisbatan rasmiy ayblov e’lon qiladimi? Bunday da’vo Anqara va Kiyev o‘rtasidagi diplomatik hamda strategik munosabatlarga qanday ta’sir ko‘rsatadi? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va Qora dengizdagi ushbu shov-shuvli voqea tahlilini barcha hamkasblaringiz hamda xalqaro siyosat ixlosmandlariga ulashing!