«Bunday qirg‘inni hech qachon ko‘rmaganman»:BMT rahbari va Lula Isroilni genotsidda aybladi

Nyu-Yorkda BMT Bosh Assambleyasining 81-sessiyasi doirasidagi umumiy siyosiy munozaralar xalqaro diplomatiya tarixidagi eng keskin va og‘ir tanqidlar bilan boshlandi. O‘z lavozimini tark etayotgan BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish sessiyaning ochilish nutqida Isroilning G‘azo sektori hamda Iordan daryosining G‘arbiy sohilidagi (Yahudiya va Samariya) harbiy harakatlarini mislsiz keskinlik bilan qoraladi. Guterrish 2023 yil 7 oktyabrdagi HAMAS hujumini «dahshatli terroristik akt» deb atagan bo‘lsa-da, Isroilning unga javoban boshlagan harbiy amaliyotlari natijasida yuzaga kelgan qurbonlar soni va vayronagarchilik ko‘lami o‘z faoliyati davridagi eng dahshatli fojia bo‘lganini ochiq tan oldi: «Men BMT Bosh kotibi bo‘lib ishlagan butun yillarim davomida odamlarning bunday miqyosda halok bo‘lishi va vayronagarchilikni hech qachon ko‘rmaganman».

Shuningdek, u palestinaliklarning majburiy ko‘chirilishi va yangi yahudiy turar-joylari qurilishini «etnik tozalash xavfi» sifatida baholab, «ikki xalq uchun ikki davlat» tamoyilini saqlab qolishga chaqirdi. Bosh kotibning ortidan BMT minbariga an’anaga ko‘ra birinchi bo‘lib ko‘tarilgan davlat rahbari — Braziliya Prezidenti Luis Inasiu Lula da Silva esa Isroil bosh vazirini ochiqchasiga nishonga oldi: «Falastinliklarning kelajak avlodlari Netanyaxu hukumati tomonidan G‘azoda amalga oshirilgan genotsid jarohatini butun umr o‘zlari bilan olib yuradilar».

Xo‘sh, xalqaro hamjamiyatning BMT minbaridan yangragan ushbu qat’iy ayblovlari Isroil harbiy operatsiyalarini to‘xtata oladimi, Xalqaro sud qarorlari Netanyaxu hukumati uchun qanday oqibatlarga olib keladi va Falastin muammosi butunlay yo‘q bo‘lib ketish yoqasidan qaytadimi?

«Bosh kotib iqrori, etnik tozalash xavfi va Lulaning hukmi»: BMT sessiyasining 5 ta asosiy nuqtasi

BMT Bosh Assambleyasi minbaridan yangragan eng shov-shuvli bayonotlarning muhim jihatlari:

• Guterrishning tarixiy bayonoti: BMT bosh kotibi o‘z rahbarligi davrida G‘azodagi kabi ommaviy o‘lim va vayronagarchilik ko‘lamini hech qachon ko‘rmaganini ta’kidladi;

• «Etnik tozalash» xavfi: G‘arbiy sohilda palestinaliklarning majburiy ko‘chirilishi va isroilliklarning kengayishi etnik tozalash darajasida baholandi;

• Braziliya rahbaridan genotsid ayblovi: Luis Inasiu Lula da Silva Netanyaxu hukumatining harakatlarini rasman genotsid deb atab, uni avlodlar qalbidagi og‘ir jarohat deb atadi;

• Xalqaro sud qarorlari talabi: BMT Xalqaro sudining Genotsid konvensiyasi doirasida chiqargan vaqtinchalik cheklov choralariga barcha tomonlar qat’iy bo‘ysunishi shartligi eslatildi;

• «Ikki davlat» tamoyili so‘nggi chegarada: Diplomatlar mustaqil Falastin va Isroil davlatlarining yonma-yon yashashi yagona yechim ekanini va bu imkoniyatni yo‘qotmaslik zarurligini bildirdi.

BMT 81-sessiyasi: Antoniu Guterrish va Lula da Silvaning Isroil bo‘yicha pozitsiyalari taqqosi

Xalqaro yetakchilarning Yaqin Sharq inqiroziga bergan baholari tahlili:

Xalqaro diplomatiya va geosiyosat ekspertizasi: Nega bu chiqishlar Isroil uchun jiddiy siyosiy tuzoq?

Global xavfsizlik tahlilchilari va xalqaro huquq ekspertlarining xulosalari:

• Guterrishning siyosiy vasiyati: Bosh kotiblik muddati yakunlanayotgan Antoniu Guterrish o‘z lavozimini ortiq diplomatik ehtiyotkorliklarga qaramay, ochiq haqiqatlarni aytish bilan tugatmoqda; uning «bunday vayronagarchilikni ko‘rmaganman» deyishi BMT rasmiy arxiviga abadiy muhrlanuvchi og‘ir tarixiy hukmdir;

• «Global Janub»ning g‘azabi va Lula: Braziliya an’anaviy tarzda BMTda birinchi bo‘lib so‘zga chiqadi; prezident Lulaning birinchi daqiqalardan boshlab Netanyaxuni genotsidda ayblashi Lotin Amerikasi, Afrika va Osiyo davlatlari (Global Janub) Isroil masalasida G‘arb bilan keskin qarshi turishga tayyorligini anglatadi;

• BMT Xalqaro sudi va yuridik bosim: Janubiy Afrika Respublikasi da’vosi bo‘yicha ko‘rib chiqilayotgan genotsid ishida BMT Bosh kotibining bunday bayonotlari va xalqaro sud qarorlariga ishora qilishi Isroilga qarshi yangi diplomatik va moliyaviy sanksiyalar kiritilishiga zamin yaratadi;

• «Etnik tozalash» atamasining xavfi: Agar avval faqat G‘azo haqida gapirilgan bo‘lsa, endilikda Iordan daryosining G‘arbiy sohilidagi aholi punkti kengayishlarining «etnik tozalash» deb atalishi Tel-Avivning keyingi xatti-harakatlarini butunlay noqonuniy deb topish sari tashlangan ulkan qadamdir.

BMT Bosh Assambleyasining ilk kuniyoq Isroil hukumati xalqaro sahnada misli ko‘rilmagan siyosiy va ma’naviy yakkalanish bosimi ostida qolganini namoyish etdi.

Sizningcha, BMT Bosh kotibi va Braziliya rahbari tomonidan bildirilgan ushbu keskin ayblovlar G‘azo sektorida urushning to‘xtatilishiga ta’sir ko‘rsata oladimi? Xalqaro tashkilotlar chiqarayotgan qarorlar va «etnik tozalash» haqidagi ogohlantirishlar amalda Isroil rahbariyatini to‘xtata olmayotganiga qanday qaraysiz? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va butun dunyo nigohida turgan Yaqin Sharq inqiroziga bag‘ishlangan ushbu muhim tahlilni barcha do‘stlaringizga ulashing!