BMT sayyoramiz kutilayotgan global halokat yoqasida ekanidan ogohlantirdi

Yer yuzi global isishning eng xavfli ssenariysi sari harakatlanmoqda. BMTning Atrof-muhit bo‘yicha dasturi (YUNЕP) tomonidan e’lon qilingan yangi hisobotga ko‘ra, asr oxiriga borib sayyoramizdagi o‘rtacha harorat sanoatgacha bo‘lgan davrga nisbatan 2,8 daraja Selsiyga ko‘tarilishi mumkin.

Mutaxassislarning ogohlantirishicha, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilgi 2,5 darajali taxmindan ham yomonlashgan bo‘lib, insoniyatni kuchli tabiiy ofatlar qarshisida qoldirmoqda.

«Har bir daraja ulushi — yangi qurbonlar degani»

YUNЕP rahbari Inger Andersen 2015 yilgi Parij kelishuvida belgilangan asosiy me’yor — harorat o‘sishini 1,5 daraja chegarasida ushlab qolish maqsadi jiddiy xavf ostida ekanini ta’kidladi:

• Ofatlar ko‘lami ortishi: 1,5 darajadan yuqori har bir kichik o‘zgarish o‘limga olib keluvchi toshqinlar, jazirama to‘lqinlari va o‘rmon yong‘inlari xavfini bir necha barobar kuchaytiradi;

• Amaliy vaziyat: Yevropaning «Kopernik» iqlim monitoringi xizmati ma’lumotlariga ko‘ra, 2023–2025 yillar oralig‘idagi uch yillik davrda sayyoradagi o‘rtacha haroratning ko‘tarilishi allaqachon 1,5 daraja chegarasidan oshib ulgurgan.

Nega bashoratlar keskin yomonlashdi? AQSH omili

BMT tahlilchilari iqlim bo‘yicha umidlarning so‘nishini asosiy issiqxona gazlarini chiqaruvchi davlatlar siyosatiga bog‘lamoqda:

• Vashingtonning pozitsiyasi: Prognozlarning yomonlashuviga Donald Tramp ma’muriyati davrida AQSHning avvalgi iqlim rejalari va majburiyatlaridan voz kechishi asosiy sabablardan biri sifatida ko‘rsatilmoqda;

• Global hissa: Xitoydan keyin dunyoda atmosferaga eng ko‘p issiqxona gazlarini chiqaruvchi bo‘lgan Amerikaning bu qadami umumiy jarayonga salbiy ta’sir ko‘rsatgan.

Asr oxiri ssenariylari: Hatto eng yaxshi holatda ham 2,1 daraja

Hisobotda 2100 yilgacha bo‘lgan kelajak bo‘yicha quyidagi uch asosiy ssenariy taqdim etilgan:

• Joriy yo‘nalish: Hozirgi holat saqlanib qolsa — asr oxirigacha harorat 2,8 darajaga ko‘tariladi;

• Majburiyatlar bajarilsa: Agar dunyoning barcha davlatlari o‘zlari e’lon qilgan amaldagi iqlim rejalarini to‘liq bajarsa — isish 2,6 darajani tashkil etadi;

• Eng optimistik ssenariy: Barcha davlatlar belgilangan «iqlim neytralligi» maqsadlariga to‘liq va o‘z vaqtida erishgan taqdirda ham harorat 2,1 darajaga ko‘tarilishi muqarrar bo‘lib qolmoqda.

Shu sababli xalqaro ekspertlar endilikda asosiy e’tiborni 1,5 darajalik chegaradan oshib ketish vaqtini imkon qadar qisqartirish va tabiatni muhofaza qilish choralarini favqulodda kuchaytirishga qaratish lozimligini bildirmoqda.