Ulg‘aygan inson kech anglaydigan 8 qattiq qoida...

Ulg‘ayish faqat yoshga yosh qo‘shilishi emas. Inson vaqt o‘tishi bilan har bir bahsda g‘olib chiqish, hammaga o‘zini tushuntirish va har bir provokatsiyaga javob qaytarish shart emasligini anglay boshlaydi.

Haqiqiy yetuklik ko‘pincha baland ovozda emas, o‘z vaqtida saqlangan sukutda ko‘rinadi. Quyidagi sakkiz qoida insonga energiyasini asrash, munosabatlarni saralash va har qanday vaziyatda o‘z qadr-qimmatini yo‘qotmaslikka yordam berishi mumkin.

1. Haq bo‘lsangiz ham, ba’zan jim qoling

Inson yosh paytida o‘z haqligini isbotlashni g‘alaba deb biladi. U har bir noto‘g‘ri fikrga javob berish, har bir ayblovni rad etish va so‘nggi so‘zni o‘zi aytish kerakligini his qiladi.

Vaqt o‘tishi bilan esa boshqa haqiqat ochiladi: ba’zi odamlar haqiqatni bilish uchun emas, janjalni davom ettirish uchun bahslashadi.

Bunday vaziyatda qancha dalil keltirmang:

• so‘zlaringiz noto‘g‘ri talqin qilinishi;

• mavzu yanada chuqurlashishi;

• asab va vaqtingiz sarf bo‘lishi;

• munosabat yanada yomonlashishi mumkin.

Sukut har doim mag‘lubiyat emas. Ba’zan u insonning o‘z hissiyoti ustidan g‘alabasidir.

Har bir haqiqatni isbotlash shart emas. Ayrim haqiqatlarni vaqtning o‘zi ko‘rsatadi.

Jim qolish qo‘rqoqlikka aylanmasligi kerak. Adolatsizlik yoki xavf mavjud bo‘lganda gapirish muhim. Ammo maqsadsiz tortishuvda sukutni tanlash — yetuklik belgisi.

2. Hayotingizni hammaga ochib tashlamang

Har bir reja, munosabat, daromad yoki shaxsiy muammoni atrofdagilar bilan bo‘lishish yaqinlikdek ko‘rinishi mumkin. Ammo barcha inson ham sizning baxtingizga samimiy quvonmaydi yoki og‘rig‘ingizni ehtiyotkorlik bilan qabul qilmaydi.

Ortiqcha ochiqlik oqibatida:

• rejalaringiz keraksiz muhokamaga tushadi;

• boshqalarning shubhasi ishonchingizni pasaytiradi;

• shaxsiy ma’lumot keyin sizga qarshi ishlatilishi mumkin;

• munosabatlarga tashqi fikrlar aralashadi;

• o‘z hayotingiz uchun boshqalarning tasdig‘ini kuta boshlaysiz.

Hamma narsani sir saqlash shart emas. Asosiysi — kimga, qachon va qancha gapirishni bilish.

Ishonch vaqt bilan tekshiriladi. Biror inson siz bilan yaxshi munosabatda ekani uning hayotingizning barcha tafsilotlarini bilishi kerakligini anglatmaydi.

Yetuklik qoidasi: baxtingizni ko‘rsatishdan oldin uni mustahkamlang, rejangizni e’lon qilishdan oldin esa birinchi natijani yarating.

3. Ulfat emas, muhit tanlang

Ko‘p tanishga ega bo‘lish va doim davra ichida yurish insonning to‘g‘ri muhitda ekanini anglatmaydi.

Muhit odamning:

• fikrlash uslubiga;

• odatlariga;

• maqsadlariga;

• o‘ziga bo‘lgan munosabatiga;

• kelajakdagi qarorlariga ta’sir qiladi.

Agar atrofingizdagilar doim shikoyat qilsa, boshqalarni masxara qilsa va har bir yangi g‘oyani imkonsiz deb hisoblasa, vaqt o‘tishi bilan siz ham o‘z imkoniyatlaringizga shubha qila boshlashingiz mumkin.

To‘g‘ri muhitda esa inson:

• yangi fikrlar eshitadi;

• harakatga ilhom oladi;

• xatosini yashirishga majbur bo‘lmaydi;

• muvaffaqiyati uchun uyalmaydi;

• qiyin paytda haqiqiy yordam oladi.

Muhitni tanlash — boy yoki mashhur odamlar orasiga kirish degani emas. Bu sizga hurmat bilan munosabatda bo‘ladigan, o‘sishingizni qo‘llab-quvvatlaydigan va o‘z hayoti uchun mas’uliyat oladigan insonlarni tanlashdir.

Sizning kelajagingizga kim bilan vaqt o‘tkazayotganingiz ham ta’sir qiladi.

4. Minnatdorchilikni talab qilmang

Inson yaxshilik qilganda, tabiiy ravishda e’tibor, rahmat yoki o‘zaro yordam kutishi mumkin. Ammo kutilgan munosabat bo‘lmasa, yaxshilikning o‘rnini xafagarchilik egallaydi.

Shunda inson ichida quyidagi savollar paydo bo‘ladi:

• «Men u uchun shuncha ish qildim, nega u qadrlamadi?»

• «Nega menga ham xuddi shunday yordam bermadi?»

• «Nega hech kim mehnatimni ko‘rmaydi?»

Yaxshilikning ikki xil shakli bor:

1. Samimiy yordam;

2. Aytilmagan shart asosidagi yordam.

Agar ichki shart «men senga yordam berdim, endi sen ham majbursan» bo‘lsa, bu sovg‘a emas, yashirin kelishuvga aylanadi.

Bu odamlarning qadrsizligini qabul qilish kerak degani emas. Agar kimdir doim foydalansa, chegara qo‘yish zarur. Ammo yaxshilik qilishga qaror qilgan bo‘lsangiz, uni keyinchalik qarz daftariga yozib qo‘ymaslik muhim.

Yetuklik qoidasi: qadrlanmagan joyda o‘zingizni qurbon qilmang, ammo qilgan yaxshiligingizni ham abadiy minnatga aylantirmang.

5. Sizni eshitmaydigan odam bilan bahslashmang

Eshitish va javob berishga navbat kutish — ikki xil holat.

Ayrim odamlar suhbat davomida sizni tushunishga harakat qilmaydi. Ular:

• fikringizni bo‘lib yuboradi;

• gapingizni o‘zgartirib talqin qiladi;

• dalilni inkor etadi;

• mavzuni shaxsiy haqoratga burib yuboradi;

• faqat o‘zini haq deb ko‘rsatishga intiladi.

Bunday muloqotda maqsad yechim emas, ustunlik qilish bo‘ladi.

Shunday vaziyatda yanada ko‘proq tushuntirish foyda bermasligi mumkin. Chunki muammo so‘zlaringizda emas — qarshi tomonning eshitishga tayyor emasligida.

Suhbatni quyidagi jumla bilan tugatish mumkin:

«Fikrlarimiz farq qiladi. Bu bahsni davom ettirishni istamayman».

Bu qochish emas. Bu o‘z vaqtingiz va asabingizni qadrlashdir.

6. Provokatsiyaga darhol javob qaytarmang

Provokatsiyaning asosiy maqsadi — sizning hissiy nazoratingizni buzish. Inson jahl bilan javob berganida esa keyinchalik o‘ziga qarshi ishlatilishi mumkin bo‘lgan so‘z yoki harakatga yo‘l qo‘yadi.

Provokatsiya quyidagi ko‘rinishda bo‘lishi mumkin:

• ataylab aytilgan haqorat;

• ijtimoiy tarmoqdagi keskin izoh;

• shaxsiy kamchilikni masxara qilish;

• obro‘ga tegadigan gap;

• javob berishga majburlaydigan yolg‘on ayblov.

Eng kuchli reaksiya har doim ham keskin javob emas. Ba’zan provokator kutmagan yagona harakat — siz uning o‘yiniga kirmasligingizdir.

Javob berishdan oldin o‘zingizdan so‘rang:

• Bu inson yechim istayaptimi yoki reaksiyamni kutyaptimi?

• Aytadigan gapim vaziyatni yaxshilaydimi?

• Ertaga ham shu javobimdan mamnun bo‘lamanmi?

• Bu masala umuman mening vaqtimga arziydimi?

Bir necha daqiqalik tanaffus ba’zan oylab davom etadigan mojaroning oldini oladi.

7. Hamma narsa buzilsa ham, qadr-qimmatingizni saqlang

Insonning haqiqiy xarakteri hamma narsa yaxshi ketayotganda emas, rejalari buzilganda ko‘rinadi.

Ishdan ayrilish, munosabatning tugashi, xiyonat, moliyaviy muammo yoki omadsizlik insonni qattiq o‘zgartirishi mumkin. Bunday paytda g‘azab, tushkunlik va adolatsizlik hissi paydo bo‘lishi tabiiy.

Ammo og‘riq:

• o‘zingizni kamsitish;

• boshqalardan o‘ch olish;

• qadriyatlaringizdan voz kechish;

• nazoratsiz qaror qabul qilish;

• atrofdagilarga zarar yetkazish uchun bahona bo‘lmasligi kerak.

Qadr-qimmatni saqlash — hislarni yashirish degani emas. Yig‘lash, yordam so‘rash va charchaganini tan olish mumkin. Muhimi, og‘ir vaziyat tufayli keyin pushaymon bo‘ladigan insonga aylanib qolmaslik.

Sinov sizning kimligingizni yo‘q qilmasligi, aksincha, qadriyatlaringizni namoyon etishi kerak.

Ba’zan inson yutqazadi, ammo o‘zini yo‘qotmaydi. Ana shu holatning o‘zi ham katta g‘alaba bo‘lishi mumkin.

8. Har kim ham javobingizga loyiq emas

Siz haqingizda aytilgan har bir noto‘g‘ri fikrni tuzatishning iloji yo‘q. Har bir mish-mish ortidan yurish, har bir tanqidchiga izoh berish va har bir haqoratga munosib javob topishga urinish insonni o‘z maqsadidan chalg‘itadi.

Ayrim odamlarga javob bersangiz:

• ular kutgan e’tiborni berasiz;

• arzimas gapni katta voqeaga aylantirasiz;

• o‘zingizni ularning darajasiga tushirasiz;

• asosiy ishingizdan uzoqlashasiz.

Kim javobingizga loyiqligini uchta mezon orqali baholash mumkin:

1. U inson siz uchun ahamiyatlimi?

2. U haqiqatni eshitishga tayyormi?

3. Javobingiz real natijani o‘zgartiradimi?

Uchala savolga ham «yo‘q» bo‘lsa, sukut eng to‘g‘ri qaror bo‘lishi mumkin.

Nega bu qoidalar yosh o‘tgach tushuniladi?

Yoshlikda inson tashqi dunyoga o‘zini isbotlashga ko‘proq ehtiyoj sezadi. Uning uchun:

• boshqalarning fikri;

• haqligini ko‘rsatish;

• jamoada qabul qilinish;

• har bir munosabatni saqlab qolish muhim bo‘ladi.

Tajriba oshgan sari inson vaqt va energiya cheklangan resurs ekanini anglaydi. U har bir inson bilan do‘st bo‘lish, har bir mojaroni hal qilish yoki hammaga yoqishning iloji yo‘qligini qabul qiladi.

Yetuklik insonni sovuq yoki befarq qilib qo‘ymaydi. U faqat mehr, e’tibor va kuchni qayerga sarflashni ongli tanlashga o‘rgatadi.

Bu qoidalarni noto‘g‘ri tushunish xavfi

Ushbu tamoyillar insonni butunlay yopiq va befarq bo‘lishga chaqirmaydi.

Jimlik:

• haqoratga chidash;

• zo‘ravonlikni yashirish;

• adolatsizlikka ko‘z yumish;

• shaxsiy chegarani buzishga ruxsat berish degani emas.

Shuningdek, minnatdorchilik kutmaslik o‘zingizni qadrlamaydigan odamlarga doimiy xizmat qilish majburiyatini anglatmaydi.

Yetuklikning asosi — qachon gapirish, qachon ketish va qachon sukut saqlashni farqlay bilish.

Asosiy xulosa

Ulg‘ayish har bir savolga javob topish emas. Ba’zan u qaysi savollarga umuman javob berish shart emasligini tushunishdir.

Inson yetuklashgan sari:

• har bir bahsda qatnashmaydi;

• hayotini hammaga tushuntirmaydi;

• muhitini ehtiyotkorlik bilan tanlaydi;

• minnatdorchilik uchun yaxshilik qilmaydi;

• provokatsiyaga hissiyot bilan javob bermaydi;

• og‘ir vaziyatda ham qadr-qimmatini asraydi.

Eng katta kuch har doim qattiq gapirishda emas. Ba’zan u so‘zni aytish imkoniyati bo‘la turib, sukutni tanlashda namoyon bo‘ladi.

Ushbu sakkiz qoidadan qaysi birini hayot sizga eng qiyin yo‘l bilan o‘rgatdi? O‘z fikr va mulohazalaringizni izohlarda qoldiring!