Sunʼiy intellektning bahosi: Google va Amazon ekologik vaʼdalarini bajara olmayaptimi?
Sunʼiy intellekt (AI) texnologiyalarining shiddatli rivojlanishi nafaqat raqamli inqilobga, balki jiddiy ekologik inqirozga ham sabab boʻlmoqda. Dunyoning eng yirik texnologik gigantlari hisoblangan Google va Amazon kompaniyalari tomonidan eʼlon qilingan soʻnggi barqarorlik hisobotlari shuni koʻrsatmoqdaki, sunʼiy intellektni joriy etish yoʻlidagi poyga atrof-muhitga zararli tashlamalar miqdorini keskin oshirib yuborgan. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.
Hisobot maʼlumotlariga koʻra, Google kompaniyasining umumiy karbonat angidrid tashlamalari oʻtgan yilga nisbatan 25 foizga oshgan. Amazon’da esa bu koʻrsatkich 16 foizni tashkil etmoqda. Ikkala kompaniya ham yaqin yillar ichida atmosferaga chiqariladigan zararli gazlarni nol darajaga tushirishga (net-zero) vaʼda bergan edi, biroq yangi texnologiyalarning energiya va suvga boʻlgan ulkan ehtiyoji bu maqsadlarga erishishni soʻroq ostida qoldirmoqda.
Maʼlumotlar markazlari va energiya isteʼmoli
Garchi kompaniyalar oʻz hisobotlarida chiqindilar ortishiga toʻgʻridan-toʻgʻri sunʼiy intellektni aybdor qilib koʻrsatmagan boʻlsalar-da, bilvosita dalillar aynan shunga ishora qilmoqda. Google va Amazon soʻnggi bir yilda AI tizimlarini qoʻllab-quvvatlash uchun energiya isteʼmoli sezilarli darajada oshganini tan olgan. Hatto Google kabi kompaniyalar qayta tiklanuvchi energiya manbalariga sarmoya kiritishiga qaramay, AI quvvatlarini taʼminlash uchun tabiiy gaz elektr stansiyalariga ham tayanishga majbur boʻlmoqda.Asosiy muammo "Scope 3" deb ataladigan uchinchi darajali tashlamalar bilan bogʻliq. Bu toifaga kompaniya bevosita nazorat qilmaydigan, ammo uning faoliyati uchun zarur boʻlgan tovarlar va xizmatlar kiradi. Masalan, sunʼiy intellekt uchun zarur boʻlgan kuchli GPU (grafik protsessorlar) sotib olish va ulkan maʼlumotlar markazlarini qurish shular jumlasidandir. Google’ning bunday tashlamalari 2019-yildagi koʻrsatkichga nisbatan ikki baravarga koʻpaygan.
Amazon vaziyati yanada murakkabroq koʻrinish olgan. Kompaniya 2025-yilda global miqyosda boshqa har qanday kompaniyadan koʻra koʻproq maʼlumotlar markazi quvvatlarini ishga tushirganini maʼlum qildi. Faqatgina toʻrtinchi chorakning oʻzida 1,2 gigavattdan ortiq quvvat qoʻshilgan. Bu kabi kengayish kompaniyaning ekologik majburiyatlarini bajarishini qiyinlashtirmoqda, chunki yangi qurilayotgan obʼyektlar juda katta miqdorda energiya talab qiladi.
Ekologik muvozanat va kelajak istiqbollari
Qizigʻi shundaki, har ikki kompaniya ham oʻz hisobotlarida sunʼiy intellektning atrof-muhitga keltirishi mumkin boʻlgan foydalari haqida bir necha sahifalik maʼlumotlarni ilova qilgan. Ular AI iqlim oʻzgarishiga qarshi kurashda yordam berishini taʼkidlashmoqda, biroq amaldagi raqamlar hozircha buning teskarisini koʻrsatmoqda. Mutaxassislarning fikricha, texnologik gigantlar oʻz biznes modellarini jiddiy tarzda qayta koʻrib chiqishlari kerak boʻladi.Oʻzbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun ham bu tendensiya muhim ahamiyatga ega. Global texnologik kompaniyalarning ekologik izi ortishi butun dunyo iqlimiga taʼsir qiladi. Shu bilan birga, mamlakatimizda raqamlashtirish va AI texnologiyalarini joriy etishda energiya samaradorligiga eʼtibor qaratish zarurligini anglatadi. Kelajakda quyidagi omillar hal qiluvchi rol oʻynashi kutilmoqda:
- Maʼlumotlar markazlarini toʻliq yashil energiyaga oʻtkazish;
- GPU va boshqa apparat vositalarining energiya tejamkorligini oshirish;
- Karbonat angidridni tutib qolish texnologiyalariga sarmoya kiritish;
- AI algoritmlarini optimallashtirish orqali hisoblash quvvatlarini kamaytirish.
Izohlar 0
…