Адабиёт оламининг ёрқин юлдузи Александр Пушкиннинг фожиали ўлими ҳамон кўплаб баҳс ва мунозараларга сабаб бўлиб келади. 1837 йилда содир бўлган машҳур дуэлдан сўнг, ўша даврнинг энг кучли шифокорлари шоирнинг ҳаётини сақлаб қолишга уринишган, бироқ натижа бермаган. Шифокор ва тиббиёт эксперти Алексей Водовозов замонавий илм-фан нуқтаи назаридан ушбу ҳолатни таҳлил қилиб, нима учун Пушкиннинг қутқарилиши ўша пайтда имконсиз бўлганини тушунтириб берди. Zamin.uz ушбу тиббий таҳлилнинг муҳим тафсилотларини тақдим этади.
Жароҳатнинг мураккаблиги: Суяклар ва ички аъзолар талофати
Алексей Водовозовнинг таъкидлашича, Пушкин қорнидан олган жароҳат шунчаки «ўқ тегиши» эмас, балки организм учун ҳалокатли зарба бўлган. Ўша даврда ишлатилган катта ўлчамли ўқлар шоирнинг тос суякларини парчалаб юборган.
Бундан ташқари, ўқ ички аъзоларга шикаст етказиши натижасида қорин бўшлиғида энг даҳшатли асорат — нажас перитонити юзага келган. Ички микрофлоранинг бундай бузилиши ва кучли қон йўқотиши ўша вақтдаги тиббиёт учун енгиб бўлмас тўсиқ эди.
«Кийимлар яра ичида»: Инфекция ўчоғи
Ўша давр ўқларининг ўзига хос хусусияти шунда эдики, улар инсон танасига кирганда ўзи билан бирга ташқи ва ички кийим бўлакларини ҳам яра ичига судраб кирган. Бу эса яранинг зудлик билан инфекцияланишига олиб келган. Бугунги кунда оддий туюлган «ярани очиш ва тозалаш» (дебридментация) амалиёти 1837 йилда ҳали мавжуд эмас эди.
XIX аср тиббиётининг «ожиз» нуқталари
Шифокорнинг фикрича, Пушкинни қутқариш учун ўша пайтда бир қанча муҳим тиббий кашфиётлар етишмас эди:
Антисептиканинг йўқлиги: Игназ Земмельвейс ва Жозеф Листернинг стериллик борасидаги ишлари ҳали дунё юзини кўрмаган эди.
Анестезия ва мушак бўшаштирувчилар: Эфир наркози ва мушакларни заифлаштирувчи дорилар бўлмагани сабабли, мураккаб қорин бўшлиғи жарроҳлик амалиётларини ўтказишнинг имкони йўқ эди.
Реанимация воситалари: Сунъий нафас олдириш аппаратлари ва замонавий реанимация усуллари пайдо бўлишига ҳали яна камида бир аср вақт бор эди.
Хулоса: Ўлим ҳукми муқаррар эдими?
Алексей Водовозовнинг хулосаси кескин: ўша давр шароитида бундай оғир жароҳат олган бемор учун тиббиётнинг бошқа варианти йўқ эди. Бу амалда ўлим жазоси билан тенг бўлган. Шоирнинг 48 соат давомида яшагани эса унинг жисмоний жиҳатдан қанчалик чидамли бўлганидан далолат беради.
Азиз муштарийлар, сизнингча, агар Пушкин бугунги кунда яшаганида ва шундай жароҳат олганида, замонавий тиббиёт уни сақлаб қола олармиди?
Дунё тарихи ва қизиқарли илмий таҳлилларни Zamin.uz билан бирга кузатиб боринг.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
