Дональд Трамп Россияга қарши «дўзахий санкциялар» кучга киришини кечиктирди

АҚШ президенти Дональд Трамп Россияга ҳамда унинг нефть ва табиий газини энг кўп харид қилаётган давлатларга нисбатан жорий этилиши керак бўлган кенг кўламли янги чеклов чораларини тўхтатиб туриш тўғрисида махсус фармонни имзолади. Оқ уй расмий сайтида эълон қилинган ҳужжатда ушбу қадам бевосита «АҚШ миллий манфаатларига мос» экани билан изоҳланган.

Мазкур чекловлар сентябрь ойида қабул қилинган ва норасмий равишда «дўзахий санкциялар» деб аталган машҳур Линдси Грэм қонунида кўзда тутилган эди. Қонунчиликка кўра, улар 18 октябргача кучга кириши лозим эди, бироқ президентнинг миллий манфаатлардан келиб чиқиб, жараённи вақтинча тўхтатиб туриш ваколатидан фойдаланилди ва бу ҳақда АҚШ Конгресси расман хабардор қилинди.

Қайси чекловлар ва божлар музлатиб қўйилди?

Президент фармони билан кучга кириши кечиктирилган асосий чоралар:

• Россия маҳсулотларига 500 фоизлик бож: АҚШга кириб келадиган Россия товарлари учун белгиланган 500 фоизлик қўшимча тарифни жорий этиш тўхтатиб турилди;

• Нефть-газ харидори бўлган давлатларга 100 фоизлик бож: Россия нефти ва табиий газининг энг йирик бешта харидори қаторига кирувчи ҳамда Москвага санкцияларни четлаб ўтишда ёрдам бераётган учинчи давлатлар маҳсулотларига қўлланиши керак бўлган 100 фоизлик жазо божлари ҳам музлатилди;

• Муддат ва қайта кўриб чиқиш шарти: Фармоннинг амал қилиш муддати аниқ сана билан чекланмаган. Чекловларни қайта кучга киритиш масаласи фақатгина президент, давлат котиби, молия вазири ҳамда АҚШ савдо вакили билан маслаҳатлашиб, бунга зарурат бор деб топган тақдирдагина қайта кўриб чиқилади;

• Эски санкциялар ўз кучида: Таъкидланишича, бу қарор Грэм қонуни қабул қилингунига қадар Россияга нисбатан жорий этилган амалдаги санкциялар ва чекловларга асло дахл қилмайди.

Россия дизели бўйича келишув ва бензин нархи масаласи

Янги санкциялар тўхтатилишидан сал аввалроқ Вашингтон ва Москва ўртасида ёқилғи бозори бўйича муҳим келишув эълон қилинган эди:

• Дизель бўйича битим: 9 октябрь куни Трамп Россия дизель ёнилғисини АҚШ ва халқаро бозорларга эркин етказиб бериш бўйича келишувга эришилганини маълум қилди. Ички бозорда нархларни тушириш мақсадида АҚШ Молия вазирлиги санкциялар билан тақиқланган айрим операцияларга 2027 йил 7 апрелгача рухсат берувчи махсус лицензия чиқарди;

• Россия чекловларни бекор қилди: Ўз навбатида, Россия томони ҳам дизель экспортига киритилган чекловларни муддатидан олдин бекор қилишини билдирди.

Зеленский билан зиддият ва «урушга инвестиция» айблови

Axios нашри манбаларининг очиқлашича, дизель бўйича келишув ва божларни музлатиш қарори Украина раҳбарияти билан юзага келган дипломатик келишмовчилик ортидан юз берган:

• НҚИЗларга зарбаларни тўхтатиш талаби: Трамп бир неча бор Украина президенти Володимир Зеленскийдан Россия нефтни қайта ишлаш заводларига (НҚИЗ) дрон ҳужумларини тўхтатишни сўраган, бироқ Киев бу талабларни бажармаган. Зеленский бундай ҳужумларни фақат Россиянинг Украина энергетика объектларига зарбалари тўхтатилиши эвазигагина бас қилиши мумкинлигини билдирган;

• Киевнинг қатъий норозилиги: Украина президенти Вашингтоннинг Россия билан дизель келишувини очиқчасига «урушга инвестиция» деб атаб, Оқ уйни ўт очишни тўхтатишга эришиш учун Москвага иқтисодий босимни сусайтирмасликка ва янги санкцияларни тўлиқ қўллашга чақирди.

Трампнинг ушбу прагматик ҳаракатлари АҚШнинг ички ёқилғи нархларини назоратда ушлаб туриш ҳамда урушни музокаралар йўли билан тўхтатишга бўлган стратегияси доирасида амалга оширилаётганини кўрсатмоқда.