Қуёш сўнгач, сайёралар билан нима содир бўлиши маълум бўлди

Тахминан 5 миллиард йилдан кейин Қуёш қизил гигантга айланиб, кейинчалик оқ митти юлдуз бўлиб қолади. Олимларнинг янги тадқиқотига кўра, бу жараён Қуёш тизимидаги сайёралар орбиталарини беқарорлаштириб, уларнинг айримлари тизимдан чиқиб кетишига олиб келиши мумкин. Бу ҳақда Naked Science нашри The Astrophysical Journal Letters журналидаги тадқиқотга таяниб хабар берди.

Олимларнинг ҳисоб-китобларига кўра, Қуёш қизил гигантга айланганида унинг ташқи қатламлари ҳозирги Ер орбитасигача етиши мумкин. Бироқ Ернинг аниқ тақдири ҳозирча номаълум: сайёра узоқроқ орбитага силжиши ёки Қуёш атмосфераси билан таъсирлашув натижасида юлдузга яқинлашиши мумкин.

Кейин Қуёш ташқи қатламларини йўқотиб, оқ миттига айланади. Янги тадқиқотда олимлар унинг массаси бир текисда эмас, балки даврий пульсациялар орқали камайишини ҳисобга олган. Бу ўзгаришлар сайёралар орбитасига таъсир қилиб, вақт ўтиши билан бутун тизимнинг барқарорлигини бузиши мумкин.

Моделлаштириш натижаларига кўра, Қуёш оқ миттига айланганидан кейинги дастлабки 3 миллиард йил ичида моделлаштирилган сайёра тизимларининг 96 фоизида орбитал барқарорлик бузилган. Тизимларнинг 40 фоизида эса беқарорлик Қуёш ҳали қизил гигант босқичида бўлганидаёқ бошланган.

Бу барча сайёралар албатта йўқ бўлиб кетади, дегани эмас. Айрим сценарийларда Уран ва Нептуннинг орбиталари ўрни алмашиши, бошқа сайёралар эса ўз орбиталаридан чиқиб кетиши мумкин. Баъзи тизимлар эса узоқ вақт барқарорлигини сақлаб қолиши эҳтимолдан холи эмас.

Тадқиқот муаллифлари Қуёш тизимига ўхшаш тизимларнинг реалистик моделлардаги ўртача яшаш муддатини тахминан 1 миллиард йил деб баҳолаган. Қуёш массаси бир текис камаяди деб олинган идеаллаштирилган ҳисоб-китобларда эса бу муддат квинтиллион йилгача етган. Бироқ бундай сценарий юлдузнинг реал эволюциясини тўлиқ акс эттирмайди.

Олимлар янги натижалар Қуёш тизимининг келажаги ҳақидаги барча саволларга жавоб бермаслигини таъкидламоқда. Оқ митти ва ҳатто нейтрон юлдузлар атрофида ҳам сайёралар аниқлангани уларнинг юлдуз эволюциясидан кейин қандай сақланиб қолганини янада чуқурроқ ўрганиш зарурлигини кўрсатади.