Туркиялик олим Қуёш тизимининг йўқолган сирларини очишди

Илмий оламда Қуёш тизимининг илк даврларига оид яна бир қизиқарли фараз илгари сурилди. Эгей университети профессори Мутлу Йилдиз томонидан олиб борилган ва Монтлй Нотисес оф те Роял Астрономикал Сосиетй илмий журналида эълон қилинган тадқиқотга кўра, қадимда Қуёш тизимида тўққизинчи сайёра мавжуд бўлган, бироқ у ўз вақтида марказий юлдуз томонидан ютиб юборилган. Гап массаси Ерикидан 5-10 баравар катта бўлган ҳамда ёш Қуёш гравитацияси таъсирида унинг ичига тортиб кетилган Суперер ҳақида бормоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ушбу илмий гипотеза ҳозирча тўғридан-тўғри эмас, балки қатор билвосита далилларга асосланади. Уларнинг барчаси Қуёш эволюциясининг мавжуд моделларидаги айрим номувофиқликларни тушунтиришга қаратилган. Мутахассислар узоқ йиллардан бери юлдуз сиртидаги литий элементининг ғайриоддий даражада камлигига ҳайрон қолиб келишган эди. Стандарт илмий моделлар башорат қилганидан кўра Қуёшда литий миқдори сезиларли даражада камроқ экани аниқланган.

Литий танқислиги ва унинг сабаблари

Мутлу Йилдиз ҳисоб-китобларига кўра, массив Суперернинг Қуёш ташқи қатламларига шўнғиши сирт зонасидаги литийнинг катта қисмини туброқ ва чуқурроқ қатламларга суриб юборган бўлиши мумкин. Ана шу чуқур қатламларда бу элемент тезроқ парчаланиб кетади ва натижада юлдуз юзасида оғир элементларнинг кескин камайиши кузатилади. Ушбу жараён юлдуз сиртининг кимёвий таркибидаги топишмоқларга мантиқий ечим беради.

Иккинчи муҳим далил эса юлдузнинг ички тузилишидаги нозик ўзгаришлар билан боғлиқ. Мазкур ўзгаришларни Қуёш эволюциясининг дастлабки босқичларида ташқи куч аралашувисиз оддий усуллар билан тушунтириб бўлмайди. Олимнинг математик моделлари сайёранинг юлдуз ташқи қобиқларидан ўтиб, кейинчалик бутунлай эриб кетиш сценарийси энг эҳтимолий ҳолат эканини кўрсатмоқда.

Коинотдаги топишмоқларга ечим

Агар бу янги модел ўз тасдигини топса, у бошқа бир қадимий астрономик сирни ҳам очиб бериши мумкин. Гап шундаки, замонавий кузатишлар бошқа юлдуз тизимларида Суперерлар жуда кенг тарқалганини кўрсатади, бироқ бизнинг Қуёш тизимимизда улардан асар ҳам йўқ. Мутлу Йилдиз гипотезасига кўра, бунга жавоб жуда оддий ва ҳайратланарли: ягона нусхадаги шундай сайёра юлдузнинг шаклланиш даврида унинг ўзи томонидан йўқ қилиб юборилган.

Гарчи мазкур фараз ҳозирча назарий даражада қолаётган бўлса-да, у илм-фанга мавжуд кузатув аномалиялари учун ягона ва мукаммал тушунтириш тақдим этади. Келгусида Қуёш ва бошқа юлдузлар тизимини ўрганиш жараёнида бундай йирик космик ҳодисаларнинг қолдиқ излари чуқурроқ таҳлил қилиниши кутилмоқда. Бу эса инсониятга ўз уйимиз — Қуёш тизимининг тарихи ҳақида яна кўп янги маълумотларни тақдим этиши шубҳасиз.