Аразни ичда сақламанг: аламни енгишнинг 3 муҳим йўли...

Баъзан бир оғиз гап, эътиборсизлик ёки кутилмаган муносабат инсонни узоқ вақт қўйиб юбормайди. Воқеа ўтиб кетади, аммо хафалик, ғазаб ва «нега менга шундай қилди?» деган савол ичда қолаверади.

Араздан чиқиш учун бошқа инсонни оқлаш ёки «ҳеч нарса бўлмагандек» яшаш шарт эмас. Энг муҳими — нима ҳис қилаётганингизни, айнан қайси эҳтиёжингиз оғриганини ва бу эҳтиёжни энди қандай соғлом йўл билан қондириш мумкинлигини англаш.

1-йўналиш: аввал ҳисни аниқ номланг

«Мен хафаман» деган жумланинг ўзи баъзан етарли эмас.

Хафалик ортида ғазаб, рад этилганлик ҳисси, қадрсизланиш, ёлғизлик, уят ёки адолатсизлик туйғуси яширинган бўлиши мумкин.

Шунинг учун қоғоз олиб, ҳеч нарсани безамасдан ёзинг:

Мен ҳозир нимани ҳис қилаяпман?

Кейин иккинчи саволга ўтинг:

Мени хафа қилган инсон ўша пайтда нимага муҳтож эди?

Балким у эътибор, назорат, ҳимоя, тан олиниш ёки ўзини ҳақ деб ҳис қилишни истагандир.

Бу унинг хатти-ҳаракатини оқламайди. Аммо вазиятга фақат «у ёмон» деган нуқтадан эмас, кенгроқ қараш имконини беради.

Сўнг яна бир савол:

У аслида мендан нимани хоҳлаган эди?

Баъзан жанжалнинг ташқи сабаби бошқа, асл эҳтиёж эса мутлақо бошқа бўлади.

Бошқа инсонни тушуниш — унга ҳақ бериш дегани эмас

Бу жуда муҳим фарқ.

Кимдир қўполлик қилган бўлса, унинг эҳтиёжини тушуниш сизни яна ўша муносабатга қайтишга мажбур қилмайди.

Сиз бир вақтнинг ўзида:

«Нега у бундай қилганини тушуняпман»

ва

«Менга бундай муносабат қилиш мумкин эмас»

дейишингиз мумкин.

Психологик етуклик баъзан айнан шу икки фикрни бир вақтда ушлаб тура олишдан бошланади.

2-йўналиш: айнан нима оғриқ берганини топинг

Бир хил гап икки инсонга икки хил таъсир қилади.

Бирига аҳамиятсиз бўлган сўз бошқасининг иззат-нафсига қаттиқ тегиши мумкин. Нега?

Чунки ҳар бир инсоннинг ўзининг «оғриқли нуқталари» бор.

Ўзингиздан сўранг:

«Бу вазиятда мени айнан нима бунчалик ранжитди?»

Масалан, кимдир фикрингизни инкор қилди. Балким муаммо фақат унинг гапида эмас, сиз учун «менинг фикрим қадрланмайди» деган эски ҳисни уйғотганидадир.

Ёки кимдир ваъдасида турмади. Эҳтимол, сиз учун ишонч ва барқарорлик айниқса муҳимдир.

Бу ерда мақсад ўзингизни айблаш эмас.

Аксинча, қайси нуқтангизга тегилганини англаш.

«Менинг ожизлигим қаерда?» деган саволни эҳтиёт билан беринг

Бу саволни:

«Менда нима нотўғри?»

деган маънода эмас, балки:

«Менинг қайси эҳтиёжим ташқи инсоннинг муносабатига ҳаддан ташқари боғланиб қолган?»

деган маънода тушуниш фойдали.

Балким сиз ўз қадрингизни фақат мақтов орқали ҳис қиласиз.

Балким рад этилишни жуда оғир қабул қиласиз.

Балким чегара қўйиш қийин.

Шунда кейинги савол пайдо бўлади:

«Ўзимда қайси кўникмани кучайтиришим керак?»

Бу — ўзини ҳурмат қилиш, аниқ гапириш, «йўқ» дейиш, ҳисларни бошқариш ёки ўз қадрини бошқалар фикридан ажратиш бўлиши мумкин.

3-йўналиш: «ҳаммаси қандай бўлиши керак эди?» деб сўранг

Хафалик ортида кўпинча амалга ошмаган кутув ётади.

• «У мени тушуниши керак эди».

• «У кечирим сўраши керак эди».

• «У мени танлаши керак эди».

• «Менга бундай гапирмаслиги керак эди».

Ўзингиз учун идеал сценарийни ёзинг:

Ҳаммаси қандай бўлиши керак эди?

Кейин энг муҳим саволга ўтинг:

«Агар ҳаммаси мен хоҳлагандай бўлганида, бу менга нима берган бўларди?»

Жавоблар кўпинча воқеанинг ўзидан чуқурроқ бўлади:

• ҳурмат,

• хавфсизлик,

• тан олиниш,

• меҳр,

• эътибор,

• адолат,

• ишонч.

Айнан шу ерда аразнинг ҳақиқий маркази кўриниши мумкин.

Эҳтиёжни фақат бир инсон орқали олиш шарт эмас

Фараз қилайлик, сизга кечирим сўрашлари керак эди, чунки бу сизга «менинг ҳисларим муҳим» деган туйғуни берган бўларди.

Аммо у инсон кечирим сўрамади.

Энди ҳаёт икки йўлга ажралади.

Биринчи йўл — йиллаб унинг ўзгаришини кутиш.

Иккинчиси — ўзингиздан сўраш:

«Мен ўз ҳисларим муҳимлигини ўзимга қандай кўрсата оламан?»

Масалан, чегара қўйиш, муносабатни ўзгартириш, ишончли инсон билан гаплашиш ёки ўз қадрингизни бошқа одамнинг муносабатига боғлаб қўймаслик орқали.

Бу — араздан чиқишнинг энг муҳим нуқталаридан бири.

Кечириш ҳар доим ярашиш дегани эмас

Инсонни кечириш мумкин, аммо у билан аввалгидек яқин бўлмаслик ҳам мумкин.

Кечириш:

• «У тўғри қилган» дегани эмас.

• «Мен яна ишонаман» дегани ҳам эмас.

Баъзан кечиришнинг маъноси оддий:

«Бу воқеа энди менинг кундалик ҳаётимни бошқармайди».

Агар муносабатда доимий таҳқир, зўравонлик, манипуляция ёки хавф бўлган бўлса, «менда қайси ожизлик бор?» деб бутун масъулиятни ўзингизга олиш нотўғри. Бундай вазиятларда биринчи масала — хавфсизлик ва соғлом чегаралар.

Аразни қўйиб юборишнинг энг муҳим саволи

Охирида ўзингизга шундай савол беринг:

• «Мен у инсондан ҳали ҳам нимани кутяпман?»

• Кечиримми?

• Тан олишми?

• Афсусланишими?

• Қайтишиними?

• Ҳақ эканингизни эътироф этишиними?

Баъзан аразни ушлаб турган нарса ўтмишнинг ўзи эмас, балки ҳали ҳам амалга ошишини кутаётган сценарий бўлади.

Ана шу кутувни англаш инсонга танлов беради: яна кутиш ёки ўз эҳтиёжини бошқа, соғломроқ йўл билан қондириш.

Чунки ички тинчлик ҳар доим бошқа одамнинг кечирим сўрашидан бошланмайди.

Баъзан у:

«Мен ўша воқеани ўзгартира олмайман, аммо у энди менинг ҳаётимни бошқаришига йўл қўймайман»

деган қарордан бошланади.

Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқлар орқали улашинг.