Buğday ve pamuk kazandırmadı: Afgan çiftçileri yasağı çiğnemeye ne zorluyor?

Afganistan'da haşhaş yetiştiriciliği ve yasa dışı afyon üretimi hacmi keskin bir şekilde arttı. «Afghanistan International» gazetesinin haberine göre, BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) tarafından Ekim 2026'da yayımlanan raporda, bu alanda son yılların en yüksek büyüme oranları kaydedildi.

Bunun temel nedeni olarak, Afgan çiftçilerin ciddi ekonomik zorluklarla karşı karşıya kalması, alternatif gelir kaynaklarının bulunmaması ve kuraklık nedeniyle geleneksel tarım ürünlerinden kâr elde etmenin imkansız hale gelmesi gösteriliyor.

Şaşırtıcı rakamlar: 43 bin hektar ve 1500 ton afyon

BM ofisi tarafından sunulan analitik verilerde durum şu şekilde değerlendirilmiştir:

• Alanların keskin genişlemesi: 2026 yılında Afganistan'da haşhaş ekilen alanlar yaklaşık 43.000 hektara ulaştı. Bu, 2025 yılındaki göstergeyle (yaklaşık 10.000 hektar) karşılaştırıldığında tam %330'luk bir artış anlamına geliyor;

• Üretimin 5 kat artması: Afyon hazırlama hacmi geçen yılki 300 tondan yaklaşık 1.500 tona ulaştı ve artış %400'ü oluşturuyor;

• Yasak sonrası ilk dalga: Mevcut göstergeler, 2022'de «Taliban» tarafından getirilen resmi yasaktan önceki dönemden (o zaman alan 232.000 hektarı oluşturuyordu) düşük olsa da, bu, yasak getirildiğinden beri gözlemlenen ilk ciddi ve büyük sıçrama olarak kabul ediliyor.

Çiftçileri bu adıma ne zorluyor?

UNODC İcra Direktörü Ghada Waly'nin belirttiğine göre, yoksul çiftçilerin ailesini geçindirmek için başka yasal ve sürdürülebilir bir gelir kaynağı olmadığı sürece, bu tür yasa dışı mahsullerin önlenmesi son derece zor olmaya devam edecektir:

• Yasal mahsullerin zarar getirmesi: Çiftçilerle yapılan görüşmeler, buğday yetiştiriciliğinden elde edilen gelirin yapılan masrafları zor karşıladığını gösteriyor. Pamuk fiyatı ise bazı bölgelerde yaklaşık üç katına kadar ucuzladı;

• Ailelerde açlık tehlikesi: Çiftçilerin sözlerine göre, eskiden bir mevsimlik haşhaş hasadı tüm aileyi yıl boyunca tam olarak geçindirmeye yeterken, şimdi yasal ürünlerden elde edilen cüzi gelir çocukların karnını doyurmaya bile yetmiyor;

• Kuraklık ve su kıtlığı: Ülke nüfusunun yarısından fazlası sistemli susuzluk ve kuraklıktan muzdarip. Ayrıca, milyonlarca mültecinin vatanına geri gönderilmesi, sınırlı kaynaklar ve iş imkanları için rekabeti artırarak çiftçileri hızlı ve değerli gelir getiren haşhaş ekmeye teşvik ediyor;

• Değerli hasat: Şu anda afyon fiyatı 1 kilogram için geçen yılki 570 dolardan 500 dolara düşmüş olsa da, bu yine de yasak öncesi dönemdeki fiyattan (100 dolardan az) beş kat daha pahalı kabul ediliyor.

Denetimlerden gizlenme ve resmi tepki

Yasak koşullarında cezalandırılmamak için çiftçiler çeşitli gizleme ve saklanma yöntemleri kullanıyor: küçük haşhaş tarlalarını boyu yüksek tahıl tarlalarının içine, bahçelerin gözden uzak yerlerine ekiyorlar ve baskınlardan kaçınmak için ekim zamanlarını yapay olarak değiştiriyorlar.

Öte yandan, «Taliban» resmi temsilcileri BM raporundaki rakamları reddederek, gerçek ekim alanlarının gösterilenden iki kat daha az olduğunu bildirdi. Hükümet yetkilileri, haşhaş tarlalarını yok etmeye yönelik özel baskınların devam ettiğini vurgulayarak, çiftçilere başka alternatif geçim kaynakları yaratmak için uluslararası toplumun mali desteğinin gerekli olduğunu kaydetti.

Afganistan'daki derin ekonomik ve iklim krizi, yasa dışı uyuşturucu maddelerin yetiştirilmesine yeniden ivme kazandırarak bölgesel güvenlik için yeni endişe verici sinyaller doğuruyor.