ABD ve ASML Arasında Gizli Çatışma: Çin En Gelişmiş Çipleri Üretmeye mi Başladı?

ABD hükümeti ile dünyanın en değerli teknoloji şirketlerinden biri olan Hollandalı ASML arasında ciddi bir anlaşmazlık ortaya çıktı. Washington yönetimi, dünyanın en karmaşık mikroçiplerini basabilen EUV (ekstremal ultraviyole litografi) cihazlarından birinin Çin'in eline geçmiş olabileceğinden endişe ediyor. Bloomberg, kendi kaynaklarına dayanarak bu bilgiyi paylaştı. Techcrunch.com haber veriyor.

ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick, ASML yönetimiyle yaptığı görüşmede bu konuyu gündeme getirdi. Eğer bu bilgi doğrulanırsa, bu durum ABD tarafından yıllardır uygulanan ihracat kontrol sisteminin en büyük ihlali olacaktır. Mesele şu ki, ASML dünyada EUV ekipmanları üreten tek şirket ve onlar olmadan NVIDIA, Apple veya Intel gibi devler için en modern işlemcileri hazırlamak imkansızdır.

Kanıtlanmamış İddialar ve ASML'nin Pozisyonu

ABD'li yetkililer, ASML'nin Çin'e EUV teknolojisine ait bileşenler ve taşıma ekipmanları tedarik ettiğine dair kanıtlara sahip olduklarını iddia ediyor. Ancak, bu kanıtlar şu ana kadar ne kamuoyuna ne de Hollandalı şirketin kendisine sunuldu. ASML temsilcileri ise Çin topraklarında böyle makinelerin kesinlikle mevcut olmadığını ve hiçbir zaman teslim edilmediğini vurguluyor.

Şirketin CEO'su Christophe Fouquet'ye göre, ASML geliştirdiği her cihazı sıkı bir şekilde kontrol ediyor. Cihazlar ya müşteriler tarafından aktif olarak kullanılıyor ya da parçalarına ayrılarak şirkete geri gönderiliyor. Fouquet, EUV teknolojisini sadece kopyalamanın veya "tersine mühendislik" (reverse-engineering) yoluyla edinmenin imkansız olduğunu, çünkü sadece ışık kaynağını oluşturmak için 20 yıl zaman ve milyarlarca dolar harcandığını belirtti.

Jeopolitik ve Ekonomik Sonuçlar

ASML şu anda Avrupa'nın en değerli halka açık şirketi olup piyasa değeri 700 milyar doları aşmaktadır. Şirketin Çin'e yalnızca eski nesil DUV (derin ultraviyole) ekipmanları satmasına izin verildi. Bu satışlar, şirketin gelirinin yaklaşık yüzde 20'sini oluşturuyor. Uzmanlara göre, ASML'nin tek bir yasa dışı satış nedeniyle uluslararası itibarını ve temel gelir kaynaklarını riske atması mantıklı değildir.

Buna rağmen, ABD hükümeti teknolojik üstünlüğünü korumak için baskıyı artırıyor. Hatta Washington, ASML'nin monopol konumunu sınırlayabilecek xLight gibi girişimleri finanse etmeye başladı. Bu tür hamleler, küresel çip endüstrisindeki rekabetin sadece ekonomik değil, aynı zamanda bir ulusal güvenlik meselesi haline geldiğini bir kez daha kanıtlıyor.

• EUV cihazları dünyanın en karmaşık teknik sistemleri olarak kabul edilir;
• ASML bu alanda mutlak bir monopole sahiptir;
• Çin'in bu teknolojiye sahip olması, ABD'nin AI alanındaki liderliğine tehdit oluşturur.

Şu an için durum belirsizliğini koruyor. Eğer ABD iddialarını kanıtlayamazsa, bu durum iki müttefik ülke arasındaki güvene zarar verebilir. Ancak Çin gerçekten bu teknolojiyi ele geçirdiyse, küresel teknoloji pazarındaki güç dengelerinin tamamen değişmesi kaçınılmazdır.