Germaniyaning Saksoniya-Anxalt yerida arxeologlar Rim legionlarining Elba daryosi bo‘yidagi ilk qo‘nim joylarini aniqlashdi. 15-yanvar kuni e’lon qilingan ushbu topilma tarixchilar uchun haqiqiy "arxeologik sensatsiya"ga aylandi, zero bu hududlar ilgari rimliklar uchun yetib bo‘lmas masofa hisoblanardi.
Rim harbiylarining eng chekka nuqtasi
Tadqiqotlarga ko‘ra, Aken, Trabis va Dersxaym atrofida topilgan lagerlar Rim imperiyasining Germaniya ichkarisidagi eng shimoliy-sharqiy harbiy istehkomlaridir. Uzoq vaqt davomida rimliklar Tevtoburg o‘rmonidagi mag‘lubiyatdan so‘ng Elba daryosigacha yetib bormagan, deb ishonilgan.
Sun’iy yo‘ldosh va havaskorlar ko‘magi
Ushbu tarixiy kashfiyotda zamonaviy texnologiyalar va fidoyi ishqibozlarning hissasi katta bo‘ldi:
- Qidiruv jarayoni: 2020–2024-yillarda ikki nafar havaskor arxeolog sun’iy yo‘ldosh tasvirlarini o‘rganib, yer ostidagi shubhali tuzilmalarni payqashgan.
- Topilmalar: Qazish ishlari davomida 1500 dan ortiq ashyolar, jumladan temir qurollar, kiyim ilgichlar (fibulalar) va qadimiy tangalar topilgan.
- Imperator denariysi: Trabitsda Rim imperatori Karakalla davriga oid kumush tanganing topilishi lagerning aniq davrini belgilashga yordam berdi.
Tarixning yangi sahifalari: Milodiy III asr
Topilmalar Rim qo‘shinlari milodiy III asr boshlarida — xususan, 213-yilda imperator Karakalla va 235-236-yillarda Maksimin I Frakiyalik davrida german qabilalariga qarshi keng ko‘lamli yurishlar qilganini tasdiqlaydi.
- Avvalgi tasavvur: Ilgari rimliklar milodiy 9-yildagi mag‘lubiyatdan so‘ng faqat mudofaa bilan cheklangan, deb hisoblanardi.
- Yangi fakt: Saksoniya-Anxaltdagi lager izlari Rim armiyasining Germaniya ichkarisigacha kirib borganini va Elba bo‘yida strategik nazorat o‘rnatishga uringanini isbotlovchi ilk moddiy dalildir.
Nemis qabilalari bilan to‘qnashuv
Milodiy III asrda nemis hududlarida yangi va kuchli qabilalar ittifoqi paydo bo‘lishi Rim imperiyasi uchun jiddiy xavf tug‘dirgan. Arxeologlarning ta’kidlashicha, ushbu lagerlar aynan shu xavfni jilovlash va imperiya chegaralarini himoya qilish maqsadida barpo etilgan vaqtinchalik harbiy istehkomlar bo‘lgan.
Yozma manbalarda saqlanib qolmagan ushbu harbiy yurishlar endi yer ostidan topilgan ashyolar tili bilan tarixni qayta yozishga majbur qilmoqda.
Sizningcha, Rim imperiyasining Elba bo‘yidagi ushbu lagerlari doimiy shaharlarga aylanishiga nima to‘sqinlik qilgan bo‘lishi mumkin?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
