Davosdagi Jahon iqtisodiy forumida Kanadaning yangi Bosh vaziri Mark Karni dunyo hamjamiyatini larzaga solgan keskin va mazmunli nutq so‘zladi. O‘tgan yilning bahorida hukumat tepasiga kelgan tajribali iqtisodchi xalqaro munosabatlardagi «eski yolg‘onlar» pardasini ochib tashladi. Uning fikricha, bugun dunyo shunchaki o‘tish davrida emas, balki tizimli uzilish pallasida yashamoqda.
Ojizlarning kuchi va vitrinadagi «yolg‘on yozuvlar»
Karni o‘z nutqida mashhur faylasuf Vatslav Havelning «Ojizlarning kuchi» asariga to‘xtalib, zamonaviy geosiyosatni sabzavot sotuvchining hikoyasiga o‘xshatdi.
- Marosimlar girdobi: Ilgari odamlar tinch yashash va muammolardan qochish uchun o‘zlari ishonmagan shiorlarni vitrinalariga osib yurishgan.
- Haqiqat vaqti: «Bugun davlatlar va kompaniyalar o‘z vitrinalaridan o‘sha soxta yozuvlarni olib tashlaydigan payt keldi», dedi Karni.
- Ikkiyoqlama standartlar: O‘nlab yillar davomida «qoidalarga asoslangan tartib» haqidagi gaplar aslida eng kuchlilar o‘zlarini qoidalardan ozod qilgan yolg‘on tizim bo‘lib kelgan.
Integratsiya qurolga aylangan «uzilishlar» davri
Kanada yetakchisi so‘nggi yigirma yillikdagi moliyaviy va energetik inqirozlar global bog‘liqlikning xatarlarini fosh qilganini ta’kidladi. Uning aytishicha, yirik kuchlar endi integratsiyani boshqalarni bo‘ysundirish quroliga aylantirdi:
- Iqtisodiy bosim: Bojlar va ta’minot zanjirlari endi hamkorlik emas, balki majburlash vositasidir.
- Qal’alar qurish: Xalqaro institutlar (BMT, JST) xavf ostida ekan, har bir davlat alohida «qal’a» qurishdan ko‘ra, jamoaviy barqarorlikka sarmoya kiritishi arzonroqqa tushadi.
Kanadaning yangi strategik pozitsiyasi
Mark Karni Kanada eski farazlardan voz kechganini va endi «faqat qadriyatlar kuchiga emas, balki kuchining qiymatiga» tayanishini bildirdi.
- Harbiy va iqtisodiy qudrat: Mamlakat mudofaa xarajatlarini oshirmoqda va Yevropa mudofaa xaridlari tizimiga (SAFE) qo‘shildi.
- Arktika va Grenlandiya: Kanada Arktika suvereniteti masalasida Daniya bilan birdamligini bildirib, Grenlandiyaga qo‘yilgan bojlarga qat’iy qarshi chiqdi.
- Energetik super-davlat: Kanada o‘zining ulkan mineral zaxiralari va moliyaviy salohiyatidan foydalanib, yangi reallik bilan ishlay boshladi.
«Menyuda bo‘lmaslik uchun stol atrofida bo‘lish shart»
Karni o‘rta kuchdagi davlatlarni (Kanada, O‘zbekiston va boshqalar) birlashishga chaqirdi. Uning fikricha, agar o‘rta kuchlar birgalikda harakat qilmasa, yirik gegemonlar bilan ikki tomonlama muzokaralarda doimo zaif tomon bo‘lib qolaveradi.
«Nostalgiya — bu strategiya emas. Eski tartib qaytishini kutib o‘tirmasdan, haqiqiy hamkorlikni yo‘lga qo‘yishimiz kerak», deya xulosa qildi Kanada Bosh vaziri. Uning nutqi Davosda «yangi dunyo tartibi» haqidagi eng jasoratli bayonotlardan biri sifatida qabul qilindi.
Sizningcha, dunyodagi «o‘rta kuchlar» yirik gegemonlarning iqtisodiy bosimlariga qarshi birlasha oladimi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
