Ayol merning dekret ta’tili Yaponiyada shov-shuvga sabab bo‘ldi

Yaponiyaning g‘arbiy qismidagi kichik Yavata shahri meri Shoko Kavata mamlakat tarixida amaldagi lavozimda turib dekret ta’tiliga chiqqan birinchi mer bo‘ldi. Uning bu qarori Yaponiyada turli fikrlarga sabab bo‘lib, xalqaro ommaviy axborot vositalari e’tiborini ham tortdi.

69 mingga yaqin aholi istiqomat qiladigan Yavata shahriga rahbarlik qilayotgan Kavata 2023 yilda 33 yoshida Yaponiyaning eng yosh ayol meriga aylangan edi. Uning aytishicha, lavozimga saylangan paytidayoq farzandli bo‘lishni rejalashtirgan.

Biroq shahar xodimlariga 16 haftalik dekret ta’tili kafolatlangan bo‘lsa-da, mer lavozimi uchun bunday tartib mavjud emas edi. Shu sababli Kavata o‘zining dekret ta’tiliga chiqishi uchun alohida tartib ishlab chiqishiga to‘g‘ri kelgan.

«Birinchi mer bo‘lganimni bilganimda, o‘zim ham juda hayron qoldim. Bu holatgacha yosh ayollar, umuman ayollar orasidan mer bo‘lganlar juda kam ekanini angladim», — dedi Kavata.

Merning ta’tilga chiqishidan oldingi so‘nggi ommaviy tadbirlaridan biri Yavata Tayko festivali oldidan o‘tkazilgan ko‘cha yurishi bo‘ldi. Homiladorligi ancha sezilarli bo‘lgan Kavata an’anaga ko‘ra ko‘chma sintoistik ziyoratgoh — mikosi ustiga chiqish o‘rniga, uning ortidan piyoda yurdi.

Kavataning qarori Yaponiyada gender tengligi masalasi yana bir bor muhokama qilinishiga sabab bo‘ldi. Mamlakat siyosat sohasida ayollar ishtiroki hali ham past darajada. Jahon iqtisodiy forumining so‘nggi gender tengligi hisobotida Yaponiya 148 davlat orasida 118-o‘rinni, siyosiy imkoniyatlar bo‘yicha esa 125-o‘rinni egallagan.

Kavataning fikricha, ayniqsa aholi qarib borayotgan va tug‘ilish darajasi dunyodagi eng past ko‘rsatkichlardan biri bo‘lgan Yaponiyada bu borada jiddiy islohotlar zarur.

Yaponiya qonunchiligiga ko‘ra, ayollarga taxminan 14 haftalik dekret ta’tili olish huquqi berilgan. Odatda ularga bu davrda ish haqining qariyb uchdan ikki qismi va tug‘ruq uchun qo‘shimcha nafaqa to‘lanadi. Ayrim davlat xizmatchilari uchun esa shartlar yanada qulayroq.

«Gender tengligi va mehnat tartibini isloh qilish haqida ko‘p gapiriladi. Ammo rahbarlik lavozimidagilarni ham qo‘shib, barcha kasb egalari farzandli bo‘lishdan ikkilanmaydigan jamiyatni shakllantirishimiz kerak. Aks holda tug‘ilishning kamayishi, aholining uzluksiz qisqarishi va iqtisodiy tanazzulning oldini olish qiyin», — dedi Kavata.

Shahar aholisining aksariyati merning qarorini qo‘llab-quvvatlagan. Hamkasblari ham uni dekret ta’tiliga chiqishga rag‘batlantirgan. Biroq ommaviy axborot vositalarida bu haqda keng yoritilganidan so‘ng, ijtimoiy tarmoqlarda tanqidiy fikrlar ham paydo bo‘lgan.

Kavata ayrim foydalanuvchilar uni merlik vazifasini bajarishdan ko‘ra dekret ta’tiliga chiqish bilan mashhur bo‘lgani va «ishlash uchun emas, ta’tilga chiqish uchun lavozimda turgani» haqida yozganidan xafa bo‘lganini aytdi. Uning farzandi sentyabr oyida dunyoga kelishi kutilmoqda.

Shu bilan birga, mahalliy aholining barchasi ham merning qarorini birdek qo‘llab-quvvatlamagan. Ayrimlar, xususan, Yavata shahrida yashovchi Chiye Fujita dekret ta’tili huquqini tan olsa-da, Kavata ta’til davrida ham to‘liq maosh olishiga norozi bo‘lgan.

«Men ham ayolman va o‘zim ham farzandli bo‘lganman. Shuning uchun ayol sifatida uning tug‘ruq vaqtida ta’tilga chiqish huquqiga ega ekanini qo‘llab-quvvatlayman. Ammo ta’tilda bo‘lgan paytida maoshining 100 foizini olishiga to‘liq qo‘shila olmayman», — dedi Fujita.