2025 yil yakunida Oʻzbekistonga Rossiya gazi importi 30 foizga oshdi

Xalqaro energetika agentligi (XEA) hisobotiga ko‘ra, 2025 yil yakunlari bo‘yicha Oʻzbekistonga Rossiyadan gaz yetkazib berish hajmi keskin ko‘payib, 30 foizga oshdi. Eksport “O‘rta Osiyo – Markaz” quvurlari tizimi orqali Qozog‘iston hududidan o‘tgan va umumiy hajm 7 milliard kub metrdan yuqori bo‘lgan. Bu haqda podrobno.uz xabar beradi.

Hisobotda bu ko‘rsatkich Toshkentning ichki taqchillik sharoitida energiya manbalarini diversifikatsiya qilishga qaratilgan siyosati bilan izohlanadi. Taqqoslash uchun, 2024 yilda yetkazib berishdagi o‘sish atigi 5 foiz bo‘lgan, ammo so‘nggi yillardagi keskin sovuq mavsumlar hamda sanoatdagi faollashuv importni bir necha barobar kengaytirishni talab qildi.

Jarayon Yevroosiyoda gaz qazib olish umumiy pasayayotgan fonida kechmoqda. Turkmaniston ishlab chiqarishni 80 milliard kub metrgacha yetkazgani, Qozog‘iston esa 10 foiz qo‘shimcha o‘sish qayd etgani holda, Oʻzbekistonda tarmoq jiddiy bosim ostida qoldi: 2025 yilning dastlabki 11 oyida qazib olish 4,5 foizga (taxminan 2 milliard kub metrga) kamaydi. XEA buni konlarning tabiiy kamayishi va eski quduqlarning ishlash ko‘rsatkichlari yomonlashgani bilan bog‘laydi.

Rossiya uchun Markaziy Osiyoga yo‘naltirilgan hajmlarni oshirish muhim kompensatsiya mexanizmiga aylandi. 2025 yil 1 yanvardan Ukraina orqali tranzit to‘xtagach, Rossiyaning quvur gazi eksporti Yevropa Ittifoqiga 45 foizga qulagan. Shu sharoitda “Sharqqa burilish” kuchaydi: “Sibir qudrati” orqali Xitoyga yetkazib berish 25 foiz o‘sib, 39 milliard kub metrga yetgan bo‘lsa, Oʻzbekiston yo‘nalishi o‘sish bo‘yicha ikkinchi yirik yo‘nalish sifatida tilga olinmoqda.

XEA qaydicha, 2025 yil boshidagi iliq qish va SPG zavodlariga nisbatan sanksion bosim fonida Rossiyada gaz qazib olish ham 3 foizga qisqarganiga qaramay, Toshkent hamon ustuvor hamkor bo‘lib qolmoqda. Rossiya gazi amalda Markaziy Osiyodan Xitoyga yo‘naltirilgan eksport 2025 yilda 5 foizga kamaygani ortidan paydo bo‘lgan bo‘shliqni yopishga xizmat qilmoqda.

XEA prognozlarida yaqin istiqbol nisbatan ijobiy baholanadi: 2026 yilda mintaqada gaz qazib olish qariyb 3 foizga oshishi kutilmoqda, biroq baribir inqirozgacha bo‘lgan 2021 yil darajasidan 10 foiz past qoladi. O‘sishning asosiy qismi Rossiyada ichki talab tiklanishi hamda mavjud tranzit quvvatlaridan foydalanish davom etishi hisobiga ta’minlanishi aytiladi.

Oʻzbekiston uchun 2026 yil yirik iste’molchi va tranzit tizimi sifatidagi rolga moslashuv davri bo‘lishi mumkin. 7 milliard kub metrdan ortiq import endi faqat qishki “favqulodda yechim” emas, balki barqaror iqtisodiy haqiqatga aylanmoqda. Shu sabab infratuzilmani, xususan “O‘rta Osiyo – Markaz” tizimini modernizatsiya qilish barqaror uzatish va o‘sib borayotgan sanoat hamda aholi talabi sharoitida muhim vazifa sifatida ko‘rsatilmoqda.

Shuningdek, 2025 yil yakunida Oʻzbekiston Xitoyga 773 million dollarlik tabiiy gaz eksport qilgani eslatiladi. Bosh vazir o‘rinbosari Jamshid Xo‘jayev esa yaqinda Energetika vazirligini 2025 yil kuzidan beri gaz yetishmagani sabab 33 ta zamonaviy zavod to‘xtab turgani uchun tanqid qilgan. Mahalliy qadoqlash ta’minotidagi muammolar oqibatida eksportchilar soliq imtiyozlaridan ayrilib, eski turdagi qutilardan foydalanishga qaytishga majbur bo‘lgani bildirilgan.