AQSH prezidenti Donald Tramp va Pentagondan kelayotgan bir-biriga mos kelmaydigan bayonotlar — ittifoqchilarni ham, moliyaviy bozorlarni ham “bu urush qachon va qanday tugaydi?” degan savol bilan qoldiryapti. Axios tahliliga ko‘ra, aynan shu chalkash signallar fonida Eron urushi atrofidagi noaniqlik yanada kuchaygan.
Masalan, 9 mart kuni Tramp respublikachilarning yillik yig‘ilishida AQSH “allaqachon g‘alaba qozongani”, lekin “hali yetarlicha g‘alaba qozonmagani”ni aytgan. Bu gap uning CBS News’ga urush “deyarli to‘liq yakunlandi” degan fikridan ko‘p o‘tmay yangragani qayd etiladi.
Shu paytda mudofaa vaziri Pit Hegset 10 martni “zarbalarimiz hozirga qadar eng shiddatli kuni bo‘ladi” deb atadi. Bu esa “yakun” degan fikr bilan “eng qattiq zarba” degan bayonot o‘rtasidagi ziddiyatni yanada ko‘zga tashlantirdi.
Nima uchun bu xavfli? Chunki yechim topmagan har bir hafta AQSH ichida iqtisodiy bosimni, Yaqin Sharqdagi beqarorlikni chuqurlashtirishi mumkin — bozorlar va siyosiy maydon ham aynan shu narsadan xavotirda. Axios shu fon ortida urush yakunlanishi mumkin bo‘lgan beshta ehtimoliy ssenariyni taklif qildi.
Axios keltirgan 5 ehtimoliy ssenariy
1. Muzokaralar orqali o‘t ochishni to‘xtatish va yadroviy kelishuv
Tramp uchun asosiy maqsadlardan biri — Eronning yadroviy dasturini cheklash. Axios’ga ko‘ra, urushdan oldin Jenevada bilvosita muzokaralar raundlari bo‘lgan, hatto urushdan bir kun oldin Ummon vositachilari “tinchlikka erishish mumkin” degan signal bergani aytilgan. Ammo keyingi voqealar bu yo‘lni tumanlatib qo‘ydi.
2. Venesuela modeli
Tramp Eron uchun “Venesuela misoli”ni tilga olgani aytiladi, lekin Axios’dagi baholashlarga ko‘ra, Eronni Venesuela bilan tenglashtirish — Islom Respublikasining murakkab kuch tuzilmasini noto‘g‘ri tushunishga olib borishi mumkin. Chunki u yerda tizim yakka rahbardan ko‘ra uzoqroq yashashga mos institutlar bilan suyanchlangan, degan fikr bor.
3. Xalq qo‘zg‘oloni va rejim qulashi
Axios bunda iqtisodiy tanazzul, ommaviy noroziliklar va siyosiy bo‘shliq faktori “realroq” ko‘rinishi mumkinligini yozadi. Ammo asosiy muammo — yagona rahbarlik, uyushgan tuzilma va joylarda barqaror tashkilotlashgan kuchning yo‘qligi. Shu sabab bu ssenariy ham yuqori xavf-xatarli deb ko‘riladi.
4. Maxsus kuchlar reydi va yadroviy zaxiralarni yo‘q qilish
Axios muxbirlari AQSH va Isroil Eronning yuqori darajada boyitilgan uran zaxiralarini jismoniy nazoratga olish yoki yo‘q qilish uchun maxsus kuchlarni kiritish ehtimolini muhokama qilganini keltiradi. Bu variant “siyosiy kelishuv” emas, balki tahdidni kuch bilan yo‘q qilish ssenariysi. Lekin u ham eng tavakkal yo‘l — chunki bu “hali ham raketalar otayotgan” hududga kirish degani.
5. Tramp g‘alaba e’lon qiladi va chiqib ketadi
Bu ssenariyda Tramp Eronning raketa-dron salohiyati yetarlicha zaiflashdi, deb hisoblab, “tarixiy g‘alaba”ni e’lon qilishi va hujumni to‘xtatishi mumkin. Bozorlar esa aynan “tez yakun”ni kutyapti, deydi Axios. Ammo bunday “erta yopish” keyinchalik yana qaytish xavfini qoldirishi mumkinligi ham ta’kidlanadi.
Xulosa
Axios’ning umumiy fikri shunday: urush 28 fevral kuni to‘satdan boshlangan bo‘lsa, uning tugashi ham xuddi shunday “kutilmagan” bo‘lishi mumkin. Biroq chalkash bayonotlar davom etar ekan, bozorlar va ittifoqchilar uchun eng og‘ir narsa — aniq yo‘l xaritasi emas, ayni noaniqlikning o‘zi bo‘lib qolaveradi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
