Xayfa shahri, u yerda Rossiya tomonidan olib ketilgan Ukraina donli kemasi tushirilgani xabar qilingan, 2024 yil sentyabr.
Foto: Tania Krämer/DW
Yaqin Sharqning eng yirik dengiz darvozalaridan biri — Hayfa portida yuzaga kelgan vaziyat xalqaro siyosat sahnasida haqiqiy «boʻron» koʻtardi. Ukrainaga tegishli deb aytilayotgan don mahsulotlari atrofidagi bahs endilikda oddiy iqtisodiy kelishmovchilik emas, balki yirik geosiyosiy toʻqnashuvga aylandi. Zamin.uz ushbu murakkab vaziyatning eng soʻnggi tafsilotlarini tahlil qildi.
Mojaro markazida: Hayfa portidagi sirli yuk
Isroilning Hayfa portiga navbatdagi don yuklangan kemaning kirib kelishi Kiyevning keskin eʼtirozlariga sabab boʻldi. Ukraina tomonining taʼkidlashicha, ushbu mahsulotlar Rossiya tomonidan okkupatsiya qilingan hududlardan noqonuniy ravishda olib chiqilgan. Ukraina Tashqi ishlar vaziri Andrey Sibiga ushbu holatni ikki davlat oʻrtasidagi doʻstona aloqalarga soya soluvchi jiddiy omil deb atadi.
Prezident Vladimir Zelenskiy ham oʻz munosabatini bildirib, oʻgʻirlangan mahsulot bilan savdo qilish xalqaro huquq normalariga koʻra jinoyat ekanini eslatib oʻtdi. Hozirda Kiyev ushbu operatsiyalarda ishtirok etayotgan kompaniya va shaxslarga qarshi yangi sanksiyalar roʻyxatini tuzmoqda.
«Soya floti» va yashirin sxemalar
Ukraina razvedkasi maʼlumotlariga koʻra, Rossiya okkupatsiya ostidagi yerlarda yetishtirilgan hosilni tashqi bozorga chiqarish uchun oʻziga xos «aylanma yoʻllar»dan foydalanmoqda. Xususan:
«Kemadan-kemaga» sxemasi: Yukning haqiqiy manbasini yashirish uchun ochiq dengizda don bir kemadan ikkinchisiga oʻtkaziladi.
Eksport hajmi: Kiyevning hisob-kitoblariga koʻra, faqat 2025 yilning oʻzida shu kabi yashirin yoʻllar bilan 2 million tonnadan ortiq mahsulot chetga chiqarilgan boʻlishi mumkin.
Yevropa Ittifoqining qatʼiy ogohlantirishi
Brussels ham bu masalada jim turgani yoʻq. Yevropa Ittifoqi Rossiyaga qoʻyilgan sanksiyalarni chetlab oʻtishga koʻmaklashayotgan uchinchi davlatlar kompaniyalariga nisbatan cheklovlar joriy etish bilan tahdid qilmoqda. YeI vakili Anuar El-Anuni «soya floti» operatsiyalarini qoralab, Isroil hukumatiga tegishli soʻrovlar yuborilganini tasdiqladi.
Isroilning javobi: Diplomatiyami yoki ommaviy axborot vositalari?
Isroil tomoni ayblovlarga nisbatan ancha ehtiyotkor pozitsiyada. Tashqi ishlar vaziri Gideon Saar kemaning portga kirmaganini va hujjatlar yetarli emasligini aytib, ayblovlarni tekshirishning imkoni yoʻqligini bildirdi. Shu bilan birga, u Ukrainani muammoni diplomatik yoʻllar bilan emas, balki OAV orqali shov-shuv qilganlikda aybladi.
«Noshukurlik» ayblovi: Isroilning Ukrainaga yordami
Isroil siyosiy doiralarida Ukrainaning tahdidlariga nisbatan keskin munosabatlar ham mavjud. Sobiq mulozimlardan biri Voldigerning taʼkidlashicha, Isroil urush boshida ukrainlarga:
Erta ogohlantirish tizimlari;
Harbiy aslahalar (kaska va oʻq-dorilar);
Tibbiy infratuzilma va shifoxonalar bilan yordam bergan.
Endilikda esa Ukrainaning sanksiyalar bilan tahdid qilishi Isroilda «noshukurlik» sifatida qabul qilinmoqda.
Aziz mushtariylar, sizningcha, xalqaro savdodagi bu kabi nizolar ikki davlat oʻrtasidagi strategik sheriklikka qanchalik putur yetkazadi? «Oʻgʻirlangan don» masalasida haqiqat kim tomonda?
Jahon siyosatidagi eng muhim va qiziqarli yangiliklarni Zamin.uz saytida kuzatishda davom eting.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
